S. Maria Anna Malicka, O.P.

Różaniec modlitwą
Jana Pawła II

2012

Spis treści

Wstęp

Modlitwa różańcowa według Jana Pawła II

1. Rozpoczęcie

2. Zapowiedź tajemnicy

3. Słuchanie Słowa Bożego

4. Milczenie

5. Ojcze nasz

6. Dziesięć Zdrowaś Maryjo

7. Chwała Ojcu

8. Końcowy akt strzelisty

9. Koronka

10. Rozłożenie w czasie

11. Zakończenie

Tajemnice radosne

1. Zwiastowanie

2. Nawiedzenie św. Elżbiety

3. Narodzenie Jezusa w Betlejem

4. Ofiarowanie Jezusa w świątyni

5. Odnalezienie Jezusa w świątyni w Jerozolimie

Tajemnice światła

1. Chrzest Pana Jezusa w Jordanie

2. Objawienie się Jezusa na weselu w Kanie Galilejskiej

3. Głoszenie Królestwa Bożego i wzywanie do nawrócenia

4. Przemienienie na górze Tabor

5. Ustanowienie Eucharystii

Tajemnice bolesne

1. Modlitwa Pan Jezusa w Ogrójcu

2. Biczowanie Pana Jezusa

3. Cierniem ukoronowanie

4. Droga krzyżowa

5. Śmierć Pana Jezusa na krzyżu

Tajemnice chwalebne

1. Zmartwychwstanie Pana Jezusa

2. Wniebowstąpienie

3. Zesłanie Ducha Świętego

4. Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny

5. Ukoronowanie Matki Bożej na Królową nieba i ziemi

Bibliografia

Wstęp

Od początku swego pontyfikatu Jan Paweł II, podobnie jak jego poprzednicy na Stolicy Piotrowej, zachęcał do odmawiania różańca. W dniu 29 października 1978 roku mówił do wiernych:

Różaniec „to modlitwa, którą bardzo ukochałem. Przedziwna modlitwa! Przedziwna w swej prostocie i głębi zarazem. [...] Można powiedzieć, że różaniec staje się jakby modlitewnym komentarzem do ostatniego rozdziału Konstytucji Vaticanum II Lumen Gentium, mówiącego o przedziwnej obecności Bogarodzicy w tajemnicy Chrystusa i Kościoła. Oto bowiem na kanwie słów Pozdrowienia anielskiego (Ave Maria) przesuwają się przed oczyma naszej duszy główne momenty z życia Jezusa Chrystusa. Układają się one w całokształt tajemnic radosnych, bolesnych i chwalebnych. Jakbyśmy obcowali z Panem Jezusem poprzez – można by powiedzieć – Serce Jego Matki. Równocześnie zaś w te same dziesiątki różańca serce nasze może wprowadzić wszystkie sprawy, które składają się na życie człowieka, rodziny, narodu, Kościoła, ludzkości. Sprawy osobiste, sprawy naszych bliźnich, zwłaszcza tych, którzy są nam najbliżsi, tych, o których najbardziej się troszczymy. W ten sposób ta prosta modlitwa różańcowa pulsuje niejako życiem ludzkim[1].

W dniu 16 października 2002 roku, ogłaszając Rok Różańca – od października 2002 do października 2003 – Jan Paweł II wystosował do wszystkich wiernych List Apostolski Rosarium Virginis Mariae. W Liście tym – oprócz poszerzenia różańca o tajemnice światła – dał nam święty Papież przepiękną naukę o tym, czym modlitwa różańcowa jest i jak ją praktykować.

Ojciec Święty nazwał różaniec modlitwą o wielkim znaczeniu i przynoszącą obfite owoce świętości. Dobrze osadzoną w duchowości chrześcijaństwa, która wciąż wracając do pierwotnej gorliwości, opowiada światu o Chrystusie jako Panu i Zbawicielu, jako „drodze, prawdzie i życiu” (J 14,6), jako jedynym celu całej historii ludzkiej. Różaniec bowiem, choć ma charakter maryjny, jest modlitwą o sercu chrystologicznym[2]. Papież mówi, że przez modlitwę różańcową wstępujemy do szkoły Maryi, dając się wprowadzić w kontemplację piękna oblicza Chrystusa i w doświadczenie głębi Jego miłości[3].

We współczesnej kulturze, targanej licznymi sprzecznościami, bardziej niż kiedykolwiek pojawia się silna potrzeba duchowości, pobudzana często przez inne religie. Potrzeba więc, żeby nasze wspólnoty chrześcijańskie stały się prawdziwymi szkołami modlitwy[4]. Różaniec, który należy do najbardziej wypróbowanej tradycji kontemplacji chrześcijańskiej, jest modlitwą typowo medytacyjną, odpowiadającą „modlitwie Jezusowej”, wyrosłej na chrześcijańskim Wschodzie, a rozwiniętej później w kulturze religijnej Zachodu.

Jan Paweł II ewangeliczną scenę przemienienia Jezusa na górze Tabor (Przemienił się wobec nich: twarz Jego zajaśniała jak słońce – Mt 17,2) uważa za ikonę chrześcijańskiej kontemplacji[5]. Stwierdza, że zadaniem każdego ucznia Chrystusa, a więc zadaniem każdego z nas jest: Utkwić wzrok w Chrystusowym obliczu, rozpoznać Jego tajemnicę w zwyczajnej, bolesnej drodze Jego człowieczeństwa, aż ujrzy się Boski blask, objawiony ostatecznie w Zmartwychwstałym, zasiadającym w chwale po prawicy Ojca[6]. W miarę kontemplowania tych tajemnic, nasze serca będą otwierały się na przyjęcie tajemnicy Trójcy Świętej. Będziemy wciąż na nowo doznawali miłości Ojca i cieszyli się radością Ducha Świętego, i upodabniali się do Chrystusa[7].

Niedoścignionym wzorem kontemplacji Chrystusa jest dla nas Jego Matka. Maryja od chwili zwiastowania żyje z oczyma zwróconymi na Chrystusa, a Jej spojrzenie pełne adorującego zadziwienia nigdy się od Niego nie odwróci[8]. Wyryte w duszy Maryi wspomnienia o Jezusie (zachowywała wszystkie te sprawy i rozważała je w swoim sercu, Łk 2,19) towarzyszyły Jej w każdej okoliczności życia i stanowiły niejako Jej różaniec, który nieustannie odmawiała w dniach swego ziemskiego życia[9]. Odmawiając różaniec, wnikamy w to spojrzenie Maryi i żyjemy Jej wspomnieniami. Papież zwraca uwagę, że owo wspominanie należy rozumieć w sensie biblijnym – jako aktualizowanie się dzieł dokonanych przez Boga w historii zbawienia. Aktualizacja ta dokonuje się w szczególny sposób w liturgii i to, czego Bóg dokonał przed wiekami, darem łaski dosięga ludzi wszystkich pokoleń. Dotyczy to także innych praktyk pobożnych zbliżających nas do zbawczych wydarzeń, a „wspominać je” w postawie wiary i miłości oznacza otwierać się na łaskę, jaką Chrystus uzyskał dla nas przez swe tajemnice życia, śmierci i zmartwychwstania[10].

Maryja jest nauczycielką, która uczy nas samego Chrystusa[11]. To Ona najlepiej wskazuje nam drogę, jaką mamy się do Niego upodobnić. Odmawiając różaniec, razem z Maryją oddając się kontemplacji Chrystusowego Oblicza, upodabniamy się do Niego poprzez przyjacielskie z Nim „obcowanie”[12]. Papież cytuje w tym miejscu bł. Bartłomieja Longo:

Jak dwóch przyjaciół, którzy często razem przestają, zazwyczaj upodabnia się również w obyczajach, tak też my, prowadząc serdeczne rozmowy z Jezusem i Maryją przez medytowanie tajemnic różańca i rozwijając razem to samo życie przez komunię, możemy, na ile byłaby do tego zdolna nasza małość, stać się do Nich podobni i nauczyć się od tych najwyższych przykładów życia pokornego, ubogiego, ukrytego, cierpliwego i doskonałego[13].

Jan Paweł II nazywa różaniec jednocześnie medytacją i prośbą. Nasze wytrwałe błagania zanoszone do Matki Bożej opierają się na ufności, że Jej macierzyńskie wstawiennictwo wszystko może uzyskać od Serca Syna[14]. Nazywa również różaniec skuteczną drogą głoszenia i zgłębiania misterium Chrystusa[15].

Modlitwa różańcowa według Jana Pawła II

Każdy, kto kocha modlitwę różańcową, zna dobrze sposób jej odmawiania. Ojciec Święty w swoim Liście niejako porządkuje i wyjaśnia na nowo metodę praktykowania tej modlitwy Kościoła. Krok po kroku objaśnia kolejne elementy wchodzące w skład różańca.

1. Rozpoczęcie

Istnieją różne sposoby rozpoczynania modlitwy różańcowej. Może to być wezwanie zaczerpnięte z Psalmu 70: Boże, wejrzyj ku wspomożeniu memu; Panie, pośpiesz ku ratunkowi memu. Wezwanie to, powtarzane często już przez Ojców Pustyni w pierwszych wiekach chrześcijaństwa, ożywia u modlącego się świadomość własnej nędzy i jest prośbą o pomoc i ratunek skierowaną do największego Obrońcy w chwilach walki i w pokusach[16]. W niektórych regionach początkiem różańca jest znak krzyża świętego. Potem odmawia się modlitwę Ojcze nasz, trzy razy Zdrowaś Maryjo, których intencją jest uproszenie trzech cnót Boskich: wiary, nadziei i miłości, następnie Wyznanie wiary, Credo, stanowiące fundament podejmowanej kontemplacji.

2. Zapowiedź tajemnicy

Jan Paweł II tę zapowiedź tajemnicy – z równoczesnym, jeśli to możliwe, ukazaniem ikony, która ją przedstawia – nazywa odsłonięciem sceny, na której należy skupić uwagę. Słowa kierują wyobraźnię i ducha ku określonemu wydarzeniu czy momentowi z życia Jezusa. Ikona, obraz pomaga nam w koncentracji ducha na misterium. Papież uważa, że ta metodologia odpowiada samej logice Wcielenia. Bóg przyjął w Jezusie ludzkie rysy. Przez fizyczną rzeczywistość Jezusa zostajemy doprowadzeni do kontaktu z Jego Boską tajemnicą[17].

3. Słuchanie Słowa Bożego

Aby zapewnić medytacji podstawy biblijne i większą głębię, proponuje nam Jan Paweł II po zapowiedzi tajemnicy odczytać dłuższy lub krótszy odnośny fragment z Pisma Świętego, ponieważ żadne inne słowa nie są tak skuteczne, jak Słowo natchnione. Zawsze należy go słuchać, mając pewność, że jest to Słowo Boga, wypowiedziane na dzisiaj i „dla mnie”. W ten sposób słuchając, pozwalamy Bogu mówić do nas, co chroni nas przed znużeniem powtarzającymi się sekwencjami. Podczas pewnych uroczystych okazji wspólnotowych można to słowo objaśnić krótkim komentarzem[18].

4. Milczenie

Słuchanie i medytacja karmią się milczeniem. Po zapowiedzi tajemnicy i przeczytaniu Słowa dobrze jest przez pewien czas zatrzymać się i skupić na rozważanej tajemnicy. Papież zachęca nas do ponownego odkrycia wartości milczenia jako jednego z sekretów praktykowania kontemplacji i medytacji.

5. Ojcze nasz

Jezus poprzez każdą ze swoich tajemnic prowadzi nas do Ojca, pragnie naszej zażyłości z Ojcem, tego, abyśmy mogli razem z Nim wołać: „Abba, Ojcze” (por. Rz 8,15; Ga 4,6). Jezus w relacji do Ojca czyni nas swoimi braćmi i braćmi pomiędzy sobą, dając nam Ducha, który jest Jego i Ojca. Dlatego po zapowiedzi tajemnicy i wysłuchaniu Słowa czymś naturalnym jest wzniesienie ducha do Boga Ojca w modlitwie Ojcze nasz[19].

6. Dziesięć Zdrowaś Maryjo

„Zdrowaśki” są tym elementem, który sprawia, że różaniec jest modlitwą maryjną w pełnym tego słowa znaczeniu. Zwróćmy uwagę, że dziesięciokrotne machinalne powtarzanie „Zdrowaś Maryjo” przy każdej tajemnicy może sprawić, że różaniec będzie wydawał się praktyką jałową i nużącą. Do zupełnie innych wniosków dochodzimy w momencie, gdy uzna się to powtarzanie za wyraz nigdy nie znużonej miłości, która ciągle powraca do ukochanej osoby z gorącymi uczuciami, które, choć podobne w przejawach, są zawsze nowe ze względu na przenikającą je czułość[20]. Litanijne powtarzanie Pozdrowienia anielskiego „Zdrowaś Maryjo” przynosi również nieustanną chwałę Chrystusowi, do którego w najgłębszej istocie odnosi się zapowiedź anioła i pozdrowienie św. Elżbiety. Samo powtarzanie jest też jakby kanwą, na której rozwija się kontemplacja tajemnic[21].

Centrum „Zdrowaś Maryjo” stanowi imię Jezus. Bardzo często, gdy różaniec odmawiamy szybko, owo „centrum” uchodzi uwagi, a jest ono nawiązaniem do misterium Chrystusa, które kontemplujemy. Położenie akcentu na imieniu Jezus i Jego tajemnicy czyni odmawianie różańca bardziej owocnym i znaczącym. Jan Paweł II przypomina tutaj również metodę odmawiania różańca przez Pawła VI, jest to tzw. różaniec z dopowiedzeniami (aby podkreślić imię Jezus, dodaje się jak refren dopowiedzenie nawiązujące do rozważanej tajemnicy). W drugiej część modlitwy „Zdrowaś Maryjo” powierzamy wstawiennictwu Matki Bożej nasze życie i godzinę śmierci.

7. Chwała Ojcu

Chrystus jako droga prowadzi nas do Ojca w Duchu. Ta doksologia trynitarna jest celem chrześcijańskiej kontemplacji. Nieustannie stajemy wobec misterium trzech Osób Boskich, którym należy się chwała, uwielbienie i dziękczynienie. Dlatego bardzo ważne jest uwydatnienie „Chwała Ojcu” w modlitwie różańcowej (papież zachęca, żeby przy publicznym odmawianiu np. je śpiewać)[22].

8. Końcowy akt strzelisty

Przyjęła się powszechna praktyka, że w różańcu po doksologii trynitarnej odmawia się akt strzelisty (może to być np. modlitwa fatimska[23]). Papież podkreśla, że owocność kontemplacji tajemnic będzie lepiej wyrażona, jeśli zadba się o to, by każdą tajemnicę zakończyć modlitwą o osiągnięcie specyficznych owoców konkretnej tajemnicy. Różaniec będzie mógł tym bardziej wyrazić związek z życiem chrześcijańskim. Odmawianie różańca zamyka się modlitwą w intencjach papieża. Kieruje to nasze spojrzenie na potrzeby całego Kościoła[24].

9. Koronka

Od samego początku powstania modlitwy różańcowej używa się do odmawiania koronki. W powierzchownej praktyce może ona być tylko przedmiotem ułatwiającym odliczanie „Zdrowaś Maryjo”, ale Jan Paweł II przypomina nam, że służy ona także do wyrażenia symboliki, która może nadać kontemplacji nową treść.

Koronka zwraca się ku wizerunkowi Ukrzyżowanego, który otwiera i zamyka samą drogę modlitwy. To właśnie na Chrystusie skupia się nasze życie i modlitwa.

Jako pomoc w liczeniu koronka przypomina niekończącą się nigdy drogę kontemplacji i doskonałości chrześcijańskiej.

Papież wskazuje też na piękne rozciągnięcie symbolicznego znaczenia koronki na nasze wzajemne relacje – przypomina o więzi komunii i braterstwa, które łączą nas z Chrystusem[25].

10. Rozłożenie w czasie

Modlitwę różańcową można odmawiać codziennie w całości, ale nie zawsze pozwalają na to obowiązki dnia codziennego. Wielu wiernych odmawia tylko część różańca w porządku tygodniowym. Po dodaniu tajemnic światła Jan Paweł II proponuje nam następujący porządek:

• Tajemnice radosne – poniedziałek i sobota

• Tajemnice światła – czwartek

• Tajemnice bolesne – wtorek i piątek

• Tajemnice chwalebne – środa i niedziela

Proponując taki porządek, Ojciec Święty nie ma zamiaru ograniczać słusznej wolności medytacji indywidualnej czy wspólnotowej. Zawsze należy uwzględniać potrzeby duchowe duszpasterskie, a także daty liturgiczne, które mogą sugerować bardziej odpowiednie dostosowanie. Najważniejsze jest, by różaniec był pojmowany jako droga kontemplacji, uzupełniająca to, co dokonuje się w liturgii. Tydzień chrześcijanina dzięki niej staje się drogą prowadzącą przez tajemnice życia Chrystusa, a On objawia się w życiu swych uczniów jako Pan czasu i historii[26].

11. Zakończenie

Kościół zawsze uznawał szczególną skuteczność różańca. Do dziś przez modlitwę różańcową poleca najtrudniejsze sprawy i intencje, zwłaszcza sprawę pokoju na świecie i dobro rodziny, wierząc, że wstawiennictwo Matki Bożej Różańcowej wyjedna ratunek. Papież Jan Paweł II kończy swój piękny List o modlitwie różańcowej słowami bł. Bartłomieja Longo, które również na zakończenie tego rozdziału przytoczymy:

O, błogosławiony różańcu Maryi, słodki łańcuchu, który łączysz nas z Bogiem; więzi miłości, która nas jednoczysz z aniołami; wieżo ocalenia od napaści piekła; bezpieczny porcie w morskiej katastrofie! nigdy cię już nie porzucimy. Będziesz nam pociechą w godzinie konania. Tobie ostatni pocałunek gasnącego życia. A ostatnim akcentem naszych warg będzie Twoje słodkie imię, o Królowo Różańca z Pompei, o Matko nasza droga, o Ucieczko grzeszników, o Władczyni, Pocieszycielko strapionych. Bądź wszędzie błogosławiona, dziś i zawsze, na ziemi i w niebie[27].

Tajemnice radosne

1. Zwiastowanie

W szóstym miesiącu posłał Bóg anioła Gabriela do miasta w Galilei, zwanego Nazaret, do Dziewicy poślubionej mężowi imieniem Józef, z rodu Dawida; a Dziewicy było na imię Maryja. Wszedłszy do Niej, [anioł] rzekł: „Bądź pozdrowiona, łaski pełna, Pan z Tobą, «błogosławiona jesteś między niewiastami»”.

Ona zmieszała się na te słowa i rozważała, co by miało znaczyć to pozdrowienie. Lecz anioł rzekł do Niej: „Nie bój się, Maryjo, znalazłaś bowiem łaskę u Boga. Oto poczniesz i porodzisz Syna, któremu nadasz imię Jezus. Będzie On wielki i zostanie nazwany Synem Najwyższego, a Pan Bóg da Mu tron Jego praojca, Dawida. Będzie panował nad domem Jakuba na wieki, a Jego panowaniu nie będzie końca”. Na to Maryja rzekła do anioła: „Jakże się to stanie, skoro nie znam męża?”. Anioł Jej odpowiedział: Duch Święty zstąpi na Ciebie i moc Najwyższego okryje Cię cieniem. Dlatego też Święte, które się narodzi, będzie nazwane Synem Bożym. A oto również krewna Twoja, Elżbieta, poczęła w swej starości syna i jest już w szóstym miesiącu ta, którą miano za niepłodną. Dla Boga bowiem nie ma nic niemożliwego”. Na to rzekła Maryja: „Oto ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według słowa twego”. Wtedy odszedł od Niej anioł (Łk1,26–37).

Z narodzeniem Jezusa Chrystusa było tak. Po zaślubinach Matki Jego, Maryi, z Józefem, wpierw nim zamieszkali razem, znalazła się brzemienną za sprawą Ducha Świętego. Mąż Jej, Józef, który był człowiekiem sprawiedliwym i nie chciał narazić Jej na zniesławienie, zamierzał oddalić Ją potajemnie. Gdy powziął tę myśl, oto anioł Pański ukazał mu się we śnie i rzekł: „Józefie, synu Dawida, nie bój się wziąć do siebie Maryi, twej Małżonki; albowiem z Ducha Świętego jest to, co się w Niej poczęło. Porodzi Syna, któremu nadasz imię Jezus, On bowiem zbawi swój lud od jego grzechów”. A stało się to wszystko, aby się wypełniło słowo Pańskie powiedziane przez Proroka: Oto Dziewica pocznie i porodzi Syna, któremu nadadzą imię Emmanuel, to znaczy Bóg z nami. Zbudziwszy się ze snu, Józef uczynił tak, jak mu polecił anioł Pański: wziął swoją Małżonkę do siebie, lecz nie zbliżał się do Niej, aż porodziła Syna, któremu nadał imię Jezus (Mt1,18-25).

* * *

Opis powołania Maryi na Matkę Syna Bożego jest jednym z najpiękniejszych fragmentów Ewangelii św. Łukasza. Malutkie miasteczko Nazaret w Galilei. A pamiętajmy, że Galilea to region położony na peryferiach Palestyny, najbardziej oddalony od miejsca świętego, jego mieszkańców trudno nawet nazwać narodem wybranym w ścisłym tego słowa znaczeniu – region bowiem zamieszkały jest przez Żydów skażonych bliskością z poganami. Nazaret to mała mieścina, praktycznie bez historii – jako miejscowość nigdzie nie wspominana w Piśmie Świętym, nie ma żadnego znaczenia. Już niejako z samej definicji jest miastem, z którego – jak to przeczytamy w Ewangelii św. Jana – nie może pochodzić nic dobrego[28]. Żydzi z Jerozolimy patrzyli na Galileę z góry, a i Nazaret nie cieszył się ich dobrą opinią. Anioł, wysłaniec samego Boga, pojawia się więc w miejscu, niemającym nic wspólnego z miejscem świętym. Ewangelista pokazuje nam, że wielki Bóg jest zupełnie wolny w swoich działaniach. Może działać w świątyni, w miejscu świętym, przy ołtarzu, ale może także działać wszędzie. Nie ma miejsc, którymi by pogardzał.

Anioł Gabriel przychodzi do Dziewicy Maryi, poślubionej mężowi imieniem Józef z rodu Dawida. Kim była Maryja? Młodziutką, nikomu nieznaną dziewczyną, miała być może ok. 12–15 lat i była zaręczona z Józefem. Według żydowskiego zwyczaju, narzeczoną prawnie uważano za żonę, chociaż przez rok mieszkała jeszcze w swoim rodzinnym domu. Po roku wprowadzano ją uroczyście do domu męża, i rozpoczynali wspólne życie małżeńskie.

Anioł przychodzi do Maryi w jakimś zwyczajnym, prostym domu, do Maryi wykonującej normalne, codzienne prace, zupełnie tak, jakby Bóg chciał powiedzieć, że im większych rzeczy chce dokonać, tym skromniejszych osób, miejsc i przedmiotów potrzebuje. Anioł przychodzi i mówi do Niej: Bądź pozdrowiona, łaski pełna, Pan z Tobą. „Bądź pozdrowiona” – egzegeci tłumaczą to pozdrowienie jako: raduj się, Ty, która jesteś piękna, która zostałaś uczyniona przepiękną, pełną wdzięku, Ty, która jesteś uosobionym pięknem[29], raduj się, bo Bóg znalazł w Tobie upodobanie w całym tego słowa znaczeniu, bo jesteś „pełna łaski”. Już w wierze pierwotnego Kościoła Maryja od początku swojego istnienia została obdarzona pełnią łask i w takim stanie trwa Ona bez przerwy. „Pan jest z Tobą” – Pan opiekuje się Tobą, zawsze był i jest Twoją pomocą.

Jaka jest reakcja Maryi na słowa Anioła? Ewangelista mówi, że Maryja zmieszała się na te słowa i rozważała, co by miało znaczyć to pozdrowienie. Maryja jest słowami anioła mocno poruszona. Zastanawia się, rozważa, co one znaczą. Anioł mówi do Niej: Nie bój się, Maryjo, znalazłaś bowiem łaskę u Boga. Oto poczniesz i porodzisz Syna, któremu nadasz imię Jezus. Będzie On wielki i zostanie nazwany Synem Najwyższego, a Pan Bóg da Mu tron Jego praojca, Dawida. Anioł wyjaśnia Maryi Boże zamiary, że zostanie Matką oczekiwanego przez całe pokolenia Izraela Mesjasza. Jest On Synem Najwyższego i będzie miał władzę nad wszystkimi ludźmi do końca świata.

Maryja pyta anioła, jak się to stanie, skoro nie zna męża. Duch Święty zstąpi na ciebie i moc Najwyższego okryje cię cieniem. Dlatego też Święte, które się narodzi, będzie nazwane Synem Bożym. A oto również krewna Twoja, Elżbieta, poczęła w swej starości syna i jest już w szóstym miesiącu ta, którą miano za niepłodną. Dla Boga bowiem nie ma nic niemożliwego (Łk 1,3-38. Anioł mówi Maryi o nadprzyrodzonym poczęciu mocą Ducha Świętego. Używa porównania do cienia, obłoku, w którym Bóg przebywał kiedyś nad arką przymierza w świątyni[30]. Tak samo Ona zostanie ogarnięta obłokiem Boga i w cudowny sposób poczęty Jezus będzie Świętym Synem Bożym. Anioł chce upewnić Maryję, że się tak stanie, choć Ona nie wyraziła żadnych wątpliwości. Oto dzięki wszechmocy Bożej niepłodna i niemłoda Elżbieta poczęła Jana Chrzciciela. Dla Boga bowiem nie ma nic niemożliwego. Elżbieta, podobnie jak niegdyś żona Abrahama, Sara, (Rdz 18) porodzi w starości syna. Bóg, który w swej wszechmocy mógł z nicości powołać wszystko, Bóg, który już niejeden raz interweniował w historię ludzkości dla dobra człowieka, ten Bóg mógł sprawić, by kobieta niepłodna poczęła w starości, i może też sprawić inne wielkie rzeczy. Bóg czeka na odpowiedź Maryi. Bardziej niż kiedykolwiek potrzebna jest zgoda człowieka, żeby Bóg mógł dokonać jego wybawienia.

Oto ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według słowa twego. Maryja wyraża zgodę na Boży plan. Nazywa siebie służebnicą Pańską, bo decyduje się na spełnienie woli Bożej bez względu na trudności. Wyrażając zgodę, Maryja całkowicie rezygnuje z siebie, by pozwolić w sobie działać wyłącznie Bogu. Nie stawia żadnych warunków. Oddaje siebie całą bez zastrzeżeń, upodobań czy pragnień, które Bóg miałby spełnić. Jest tak pokorna, że pozwala Bogu kierować sobą we wszystkim. „Tak” Maryi jest wyrazem pełni Jej wiary. Mówi „tak”, bo wierzy, że Bóg, który jest Miłością, o to Ją prosi. Maryja wypowiadając swoje „tak”, pozwala Bogu stać się człowiekiem, pozwala Mu być obecnym w sercu ludzkiej historii w całkowicie nowy sposób. Jezus wkracza w życie Maryi, zapowiedziany Mesjasz przychodzi na świat. Gdy Żydzi oczekiwali przyjścia Mesjasza, wielkiego Króla, który by wyzwolił ich spod panowania Rzymian, Bóg wypełnia obietnicę wybawienia Izraela w sposób zupełnie inny – przychodzi cichutko i delikatnie do małego miasteczka w Galilei, do młodej żydowskiej dziewczyny.

Ewangelista Mateusz opisuje nam inne zwiastowanie – zwiastowanie narodzenia Jezusa Józefowi – mężowi Maryi. Nie wiemy, kiedy i jak Józef dowiedział się o tym, że jego narzeczona jest w ciąży. Niektórzy egzegeci utrzymują że Maryja sama powiedziała mu o tym, a Józef, który nie chciał przywłaszczyć sobie tytułu ojca, zamierzał ją opuścić potajemnie[31]. Wydaje mi się jednak, że pokora i delikatność Maryi nie pozwoliły Jej na podzielenie się z Józefem tym, co się wydarzyło w momencie zwiastowania. Maryja nie chciała wchodzić w rozmowę Pana z Józefem i Jemu pozostawiła inicjatywę.

Nie wiemy, co czuł Józef. Być może był pełen poczucia winy, że jako narzeczony nie potrafił uchronić Maryi. Prawdopodobnie jako młody mężczyzna miał też inne myśli na temat swej narzeczonej. W każdym jednak razie ciąża Maryi musiała być dla niego bardzo trudna do zaakceptowania i cierpiał z tego powodu. Wiemy z relacji Mateusza, że Józef był człowiekiem sprawiedliwym, czyli skrupulatnie przywiązanym do zachowywania Prawa. Zgodnie z Prawem Mojżeszowym, Maryja powinna zostać ukamienowana[32]. Józef z jednej strony, chce pozostać wierny Prawu, z drugiej jednak – znając dobrze swoją narzeczoną, nie potrafi zrzucić na Nią całej winy. Postanawia Ją potajemnie opuścić.

I wtedy interweniuje sam Bóg. We śnie ukazuje się Józefowi anioł. Bóg przychodzi do udręczonego wątpliwościami Józefa i przez swojego anioła mówi do niego: nie bój się. Nie bój się, Józefie, gdyż to wszystko, co się wydarzyło, pochodzi z Ducha Świętego. Weź do siebie swoją małżonkę, a Ona urodzi Syna, który zbawi lud swój od jego grzechów. Ona porodzi Emmanuela, Boga z nami, Boga bliskiego. Józef budzi się ze snu ze światłem w duszy. Dokonuje wyboru nie sprawiedliwości, zgodnie z Prawem, lecz wyboru zaufania Maryi.

Mateusz przedstawia nam obraz Józefa – olbrzyma w wierze. Ukazuje Józefa, prawdziwego mężczyznę, targanego wątpliwościami jak każdy, lecz zarazem jako człowieka otwartego na każdą opcję ze strony Boga, gotowego zaakceptować, że Bóg może dokonywać rzeczy niemożliwych. Józef ufając w Bożą wszechmoc, gotów jest zaryzykować nawet to poczucie pewności, płynące z faktu, że mógł się określić mianem sprawiedliwego według Prawa[33]. Zbudziwszy się ze snu, Józef uczynił tak, jak mu polecił anioł Pański... Stał się cichym opiekunem Jezusa i Jego Matki.

W życiu każdego z nas ma miejsce jakieś zwiastowanie, czasem nawet kilka. Przynoszą nam one jakąś nowinę, wlewają w nas światło potrzebne do jej zrozumienia. Zwiastowaniem jest na pewno chwila objawienia naszego życiowego powołania, wezwanie do podjęcia konkretnych zadań, przy podjęciu których trzeba po prostu wszystko i wszystkich zawierzyć Bogu, i pozwolić, by On sam mógł działać w sposób, jaki chce. Prośmy, żeby nie zabrakło nam wtedy odwagi i pokory.

2. Nawiedzenie św. Elżbiety

W tym czasie Maryja wybrała się i poszła z pośpiechem w góry do pewnego miasta w ziemi Judy. Weszła do domu Zachariasza i pozdrowiła Elżbietę. Gdy Elżbieta usłyszała pozdrowienie Maryi, poruszyło się dzieciątko w jej łonie, a Duch Święty napełnił Elżbietę. Wydała ona głośny okrzyk i powiedziała: „Błogosławionaś Ty między niewiastami i błogosławiony jest owoc Twojego łona. A skądże mi to, że Matka mojego Pana przychodzi do mnie? Oto bowiem, skoro głos Twego pozdrowienia zabrzmiał w moich uszach, poruszyło się z radości dzieciątko w moim łonie. Błogosławiona [jest], która uwierzyła, że spełnią się słowa powiedziane Jej od Pana”.

Wtedy rzekła Maryja:
„Wielbi dusza moja Pana i raduje się duch mój w Bogu, moim Zbawcy.
Bo wejrzał na uniżenie Służebnicy swojej.
Oto bowiem błogosławić mnie będą odtąd wszystkie pokolenia,
gdyż wielkie rzeczy uczynił mi Wszechmocny;
a święte jest Jego imię –
i miłosierdzie Jego z pokoleń na pokolenia dla tych, co się Go boją.
On przejawia moc ramienia swego,
rozprasza pyszniących się zamysłami serc swoich.
Strąca władców z tronu, a wywyższa pokornych.
Głodnych syci dobrami, a bogaczy odprawia z niczym.
Ujął się za sługą swoim, Izraelem,
pomny na miłosierdzie swoje,
jak przyobiecał naszym ojcom –
Abrahamowi i jego potomstwu na wieki”.
Maryja pozostała u niej około trzech miesięcy; potem wróciła do domu
(Łk 1,39-56).

* * *

Ewangelista Łukasz nie nazywa miasta, w którym mieszkała Elżbieta z Zachariaszem. Tradycja sięgająca VI wieku utożsamia je z leżącym 7 km na zachód od Jerozolimy górzystym Ain-Karim. Maryja w wielkim pośpiechu wyrusza w tę podróż. Prawdopodobnie przyłączyła się do grupy pielgrzymów, lub karawany kupieckiej zdążającej na południe, a podróż Jej trwała cztery dni. Od anioła wie, że Jej krewna Elżbieta, będąca już podeszła w latach, spodziewa się dziecka i jest w szóstym miesiącu ciąży. Nie potrzebuje znaku czy potwierdzenia jego słów – idzie do Elżbiety wiedziona wrażliwą miłością, chce zanieść jej czułą i troskliwą pomoc, jakiej ta starsza kobieta potrzebuje w ostatnich tygodniach ciąży. Maryja idzie z pośpiechem, jak to opisał Ewangelista. Jakby przeczuwała, że wydarzy się tam coś wielkiego. Scena nawiedzenia Elżbiety cała przeniknięta jest jakimś upojeniem, natchnieniem, światłem, radością, które ogarniają osoby w niej występujące. Czuje się, że ta radość jest dziełem Ducha Świętego i Jego darem.

Maryja przychodzi do Elżbiety i pozdrawia ją. To pozdrowienie miało dla Elżbiety nadzwyczajne skutki. Poczuła w swym łonie radosne poruszenie się dziecka i zstąpił na nią Duch Święty, dzięki czemu poznała w cudowny sposób tajemnicę Maryi. Błogosławionaś Ty między niewiastami i błogosławiony owoc Twojego łona. A skądże mi to, że Matka mojego Pana przychodzi do mnie? Elżbieta wypowiada błogosławieństwo Maryi i Jej Syna. Jej słowa głoszą, że Bóg wybrał Maryję spomiędzy wszystkich niewiast i najszczodrzej obdarował łaskami. Elżbieta wyznaje, że nie jest godna gościć u siebie Matki Tego, który jest Panem. Wysławia Maryję za wiarę w to, co anioł Jej zwiastował. Błogosławiona [jest], która uwierzyła, że spełnią się słowa powiedziane Jej od Pana. To dzięki wierze Maryi spełnia się Boży plan zbawienia. A jakże wielka musiała to być wiara! Pomyślmy tylko – Maryja w chwili zwiastowania jest zupełnie samotna. Nie wie, jak wyjaśni to wszystko, co się w Niej za sprawą Ducha Świętego dokonało. Nie wie, czy inni uwierzą, że Jej dziecko jest „dziełem Ducha Świętego”. Znała Prawo i wiedziała, że może zostać ukamienowana. A jednak nie waha się i wierzy. Jej wiara podobna jest do wiary Abrahama, który wbrew nadziei uwierzył nadziei, że stanie się ojcem wielu narodów[34]. Maryja uwierzyła, że z mocy Najwyższego stanie się Matką Syna Bożego.

Pozdrowienie Elżbiety w sposób proroczy sławi nie tylko wiarę Maryi w chwili zwiastowania, lecz całą drogę wiary, którą Ona przejdzie. Na tej drodze będzie się w sposób heroiczny i niezwykły urzeczywistniać „posłuszeństwo”, które wyznała wobec słowa Bożego objawienia. Uwierzy, czyli powierzy siebie Bogu żywemu, wiedząc i uznając z pokorą, „jak niezbadane są Jego wyroki i niezgłębione Jego drogi” (por. Rz 11,33 )[35].

W chwili spotkania Maryi z Elżbietą dziecko w łonie Elżbiety porusza się radośnie. Jan Chrzciciel zostaje napełniony Duchem Świętym. Spełnia się zapowiedź, jaką jego ojciec Zachariasz otrzymał w świątyni (zob. Łk 1,15), tym samym zaś dziecko zostaje przeznaczone i uzdolnione, by w swoim czasie przygotować lud na przyjście Mesjasza. Przez spotkanie dwóch matek zbliżyli się do siebie ich synowie. Maryja przynosi upragnionego i oczekiwanego Mesjasza nie tylko Elżbiecie, ale i jej synowi, który stanie się Poprzednikiem Mesjasza. Dziecko słyszy Dobrą Nowinę i już się nią raduje. A Maryja staje się pierwszą ewangelizatorką, pierwszą misjonarką, która przynosi w sobie upragnionego Mesjasza.

Maryja rozumie to i z Jej przepełnionego radością serca popłyną słowa Magnificat.. Często ów hymn Maryi porównywany jest z kantykiem, który wyśpiewała Anna, kiedy została uwolniona z niepłodności i urodziła Samuela (1Sm 2,1-11). Radość porywa Maryję i w słowach tej młodziutkiej, nie mającej jeszcze piętnastu lat Dziewczyny objawi się moc i siła samego Boga. Maryja wielbi wielkie rzeczy, które uczynił Jej Wszechmocny, wielkie rzeczy, które zamierzył Bóg dla swojego ubogiego i prześladowanego ludu. Uwielbia Boga, którego miłość jest miłosierdziem i którego moc wspiera tych, co się Go boją i kochają Go; Boga, który wywyższa pokornych, a głodnych syci dobrami. Maryja uwielbia Boga jako uniżona służebnica, która sama z siebie jest nikim, ale także jako świadoma swojej chwały, gdyż Pan z powodu Jej uniżenia zechciał objawić w Niej swą hojność i miłosierdzie. Oto bowiem błogosławić mnie będą odtąd wszystkie pokolenia – Maryja wie, że znalazła się w centrum historii zbawienia, że jest spadkobierczynią obietnic danych Abrahamowi, ale całą chwałę oddaje Temu, który na Nią „wejrzał”[36].

Tajemnica nawiedzenia jest dla nas obrazem i wzorem miłości, która z pośpiechem biegnie na spotkanie, żeby podzielić się swoją największą radością, wypływającą z Obecności Pana. Jest także ikoną delikatnej i czułej miłości, niosącej pomoc drugiemu, służącej z gorliwą troskliwością, zawsze spieszącej, żeby być blisko tych, którzy tej pomocy potrzebują, a nie potrafią lub wstydzą się często o nią zwrócić. Prośmy, abyśmy potrafili zawsze z pośpiechem iść do tych, którzy czekają na słowo Dobrej Nowiny, na naszą pomoc i radość.

3. Narodzenie Jezusa w Betlejem

W owym czasie wyszło rozporządzenie cezara Augusta, żeby przeprowadzić spis ludności w całym świecie. Pierwszy ten spis odbył się wówczas, gdy wielkorządcą Syrii był Kwiryniusz. Podążali więc wszyscy, aby się dać zapisać, każdy do swego miasta. Udał się także Józef z Galilei, z miasta Nazaret, do Judei, do miasta Dawidowego zwanego Betlejem, ponieważ pochodził z domu i z rodu Dawida, żeby się dać zapisać z poślubioną sobie Maryją, która była brzemienna. Kiedy tam przebywali, nadszedł dla Maryi czas rozwiązania. Powiła swego pierworodnego Syna, owinęła Go w pieluszki i położyła w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie.

W tej samej okolicy przebywali w polu pasterze i trzymali straż nocną nad swoją trzodą. Wtem stanął przy nich anioł Pański i chwała Pańska zewsząd ich oświeciła, tak że bardzo się przestraszyli. i rzekł do nich anioł: „Nie bójcie się! Oto zwiastuję wam radość wielką, która będzie udziałem całego narodu: dziś bowiem w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Mesjasz, Pan. A to będzie znakiem dla was: znajdziecie Niemowlę owinięte w pieluszki i leżące w żłobie”. i nagle przyłączyło się do anioła mnóstwo zastępów niebieskich, które wielbiły Boga słowami: „Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom, w których sobie upodobał”.

Gdy aniołowie odeszli od nich do nieba, pasterze mówili między sobą: „Pójdźmy do Betlejem i zobaczmy, co się tam zdarzyło i o czym nam Pan oznajmił”. Udali się też pospiesznie i znaleźli Maryję, Józefa oraz leżące w żłobie Niemowlę. Gdy Je ujrzeli, opowiedzieli, co im zostało objawione o tym Dziecięciu. A wszyscy, którzy to słyszeli, zdumieli się tym, co im pasterze opowiedzieli. Lecz Maryja zachowywała wszystkie te sprawy i rozważała je w swoim sercu. A pasterze wrócili, wielbiąc i wysławiając Boga za wszystko, co słyszeli i widzieli, jak im to zostało przedtem powiedziane (Łk 2,1-20).

Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda, oto mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali: „Gdzie jest nowo narodzony Król żydowski? Ujrzeliśmy bowiem Jego gwiazdę na Wschodzie i przybyliśmy oddać Mu pokłon”. Skoro to usłyszał król Herod, przeraził się, a z nim cała Jerozolima. Zebrał więc wszystkich arcykapłanów i uczonych ludu i wypytywał ich, gdzie ma się narodzić Mesjasz. Ci mu odpowiedzieli: „ W Betlejem judzkim, bo tak zostało napisane przez Proroka:

A ty, Betlejem, ziemio Judy,
nie jesteś zgoła najlichsze spośród głównych miast Judy,
albowiem z ciebie wyjdzie władca,
który będzie pasterzem ludu mego, Izraela.”

Wtedy Herod przywołał potajemnie mędrców i wywiedział się od nich dokładnie o czas ukazania się gwiazdy. A kierując ich do Betlejem, rzekł „Udajcie się tam i wypytajcie starannie o Dziecię, a gdy je znajdziecie, donieście mi, abym i ja mógł pójść i oddać mu pokłon”. Oni zaś, wysłuchawszy króla, ruszyli w drogę. A gwiazda, którą widzieli na Wschodzie, postępowała przed nimi, aż przyszła i zatrzymała się nad miejscem, gdzie było Dziecię. Gdy ujrzeli gwiazdę, bardzo się uradowali. Weszli do domu i zobaczyli Dziecię z Matką Jego, Maryją; padli na twarz i oddali Mu pokłon. i otworzywszy swe skarby, ofiarowali Mu dary: złoto, kadzidło i mirrę. A otrzymawszy we śnie nakaz, żeby nie wracali do Heroda, inną drogą udali się z powrotem do swojego kraju (Mt 2,1-12).

* * *

Maryja i Józef już wspólnie oczekują na narodziny cudownie poczętego Dziecka, na przyjście Mesjasza. Zapewne Maryja, tak jak każda oczekująca na rozwiązanie mama, przygotowuje cały ich skromny dom w Nazarecie na potrzeby malutkiego Dziecka. i nagle dzieje się coś, czego się zapewne nie spodziewali. Wychodzi rozporządzenie cesarza Oktawiana Augusta, żeby przeprowadzić spis ludności w państwie. Spis odbywał się zgodnie ze zwyczajami panującymi w Rzymie – każdy musiał zgłosić się w miejscu, skąd wywodził jego ród lub gdzie znajdował się jego majątek. Ponieważ Józef i Maryja pochodzili z rodu Dawida, musieli udać się do Betlejem. Na pewno było to dla nich dużym zaskoczeniem i czymś po ludzku niesłychanie trudnym, bo Maryja lada dzień mogła urodzić – ale podporządkowali się nakazowi wydanemu zupełnie nie w porę. Oczekiwali narodzin Jezusa, Króla świata, który strąca władców z tronu, jak to Maryja wyśpiewała w Magnificat, a teraz oto muszą poddać się władzy ziemskiego cesarza. Na tym nie kończy się ich udręka. Gdy przybyli do Betlejem, nadszedł dla Maryi czas rozwiązania, szukają więc odpowiedniego schronienia, gdzie mogłoby przyjść na świat Dziecko. Niestety, jak napisał Ewangelista Łukasz, nie było dla nich miejsca w gospodzie. Możemy sobie wyobrazić, jak bardzo trudne było to dla nich przeżycie. Józef poszukuje schronienia dla dwóch umiłowanych Istot, ale wszyscy na widok stanu jego Małżonki, odmawiają. Nikt nie chce mieć dodatkowych kłopotów i zamieszania związanego z porodem. Jezus – Słowo – przyszło do swojej własności, a swoi Go nie przyjęli – jak napisze Ewangelista Jan. Jezus – Miłość – przychodzi na świat, ale nie jest przyjęty. Miłość od początku niekochana, jak powie św. Franciszek.

Józef i Maryja musieli być bardzo zaskoczeni tymi okolicznościami, takim sposobem Bożego prowadzenia. Zapewne jak każdy człowiek, którego Bóg wprowadza w większą bliskość z sobą, myśleli, że On sam będzie teraz układał wszystkie wydarzenia ich życia i opatrznościowo nimi kierował. i nagle spadają na nich same przeciwności. Musieli bardzo uważać, by nie dać się zbić z tropu przez zewnętrzne wydarzenia. Józef i Maryja wiedzą, że to Syn Boży przychodzi na świat, i dziwią się, dlaczego aż w takim ubóstwie i poniżeniu[37].

Miejscem narodzenia Jezusa była najprawdopodobniej grota przeznaczona dla bydła, we wschodniej stronie starej części Betlejem. Maryja powiła swego pierworodnego Syna, owinęła Go w pieluszki i położyła w żłobie. Przy żłóbku nie ma chórów anielskich, niezwykłych śpiewów czy feerii światła. Jezus rodzi się w całkowitej pokorze i ogołoceniu. Jak wielka to i zadziwiająca tajemnica. Bóg Wszechmogący, Pan nieba i ziemi staje się malutkim, bezbronnym, słabym Dzieckiem, staje się człowiekiem. Tak bardzo chce ludziom objawić swą miłość do nich, że sam staje się człowiekiem. Mistrz Ekhart opowie o tym wydarzeniu w Kazaniu 22:

Największym dobrem, jakiego Bóg kiedykolwiek udzielił ludziom, było stanie się człowiekiem. Opowiem wam zdarzenie, które stanowić tu może dobrą ilustrację. Był pewien bogaty mąż i pewna bogata kobieta. Kobiecie zdarzył się nieszczęśliwy wypadek, w którym straciła oko. Bardzo ją to przygnębiło. Przyszedł do niej wtedy ten człowiek i powiedział: „Kobieto, dlaczego jesteś tak przygnębiona? Nie smuć się z powodu utraty oka!” Na to ona: „Panie, to nie utrata oka mnie gnębi, smucę się, dlatego że pewnie będziesz mnie teraz mniej kochał”. Wtedy on zawołał: „Kobieto, kocham cię!” Niedługo potem on sam wykłuł sobie oko, przyszedł do niej i powiedział: „Żebyś uwierzyła, że cię kocham, upodobniłem się do ciebie; ja również mam teraz tylko jedno oko”. Tak samo jest z człowiekiem. Trudno mu było wprost uwierzyć, że Bóg tak bardzo go kocha, dopóki On sam wreszcie nie „wykłuł sobie oka”, przyjmując ludzką naturę[38].

Wszyscy młodzi rodzice są zachwyceni pięknem swego pierworodnego dziecka. Podobnie Maryja i Józef musieli z zachwytem wpatrywać się w Niemowlę położone w żłobie. Józef z radością mógł dostrzec, że Jezus w swym człowieczeństwie wszystko otrzymał od Maryi i był do Niej bardzo podobny. Świadomość, iż Jezus jest Synem Boga samego, musiała ich bardzo onieśmielać. Ale jak wielka była ich wiara, by przyjąć ten paradoks – Bóg, który do tej pory w Starym Przymierzu objawiał swój majestat w blasku i chwale, teraz oto objawia się w ogołoceniu i w ubóstwie. Izrael oczekiwał upragnionego Mesjasza, przyjścia wielkiego króla, który wyzwoli go z mocy Rzymian, oczekiwał sprawiedliwości, pokoju, zbawienia – a tu pojawia się bezbronne, nagie Dziecko. Tylko sam Bóg mógł wymyślić takie odwrócenie ludzkiej logiki. Gdy człowiek umieszczał na szczycie skali wartości potęgę, władzę, bogactwo i zaszczyty, On pojawia się jako słabość, niemoc, ubóstwo, bo cóż słabszego może być od nowonarodzonego Dziecka położonego w żłobie? W ten sposób Pan przywraca nadzieję wszystkim słabym, ubogim, opuszczonym, wszystkim ludziom bez znaczenia, „głupim” tego świata, gdyż nie wszyscy mogą być bogaci, mądrzy i silni, ale wszyscy mogą być pokorni. i do takich On przychodzi. Anioł Pański staje przy ubogich pasterzach pilnujących swoich stad w okolicach Betlejem i oświeca ich chwała Pańska, jak powie św. Łukasz. Im, tym najuboższym w hierarchii zawodowej, pogardzanym przez uczonych żydowskich, zanosi radosną nowinę o narodzeniu Zbawcy, którym jest Mesjasz, Pan. Potwierdzający znak, ubogie Dziecko w pieluszkach w żłobie, miał stać się podstawą ich radości i treścią uwielbienia Boga. Otrzymają bowiem Boży pokój, z którego będą korzystać wszyscy biedni i pogardzani. Najbiedniejsi zostali wezwani jako pierwsi, ponieważ w wielkiej prostocie serca uwierzyli i przybyli natychmiast. Stali się też pierwszymi apostołami – opowiedzieli, co im zostało objawione o tym Dziecięciu.

Potem przybędą do groty pod Betlejem trzej mędrcy ze Wschodu. Symbolizują oni pogan – część ludności nienależącą do świata żydowskiego, w którym dotychczas rozgrywały się wydarzenia. Żydzi pogardzali nimi jako nieczystymi i skazanymi na potępienie. Mędrcy opuścili wygodne, bogate pałace i udali się w nieznaną drogę, dopytując o Dziecko, świadomi, że o własnych siłach nie są w stanie Go znaleźć. Arcykapłani i uczeni żydowscy, znając proroctwo (Mi 5), wiedzieli, gdzie Mesjasz ma się narodzić, ale to poganie szukali Go z wiarą. Mimo przeszkód i niepowodzeń, znajdują Go w skrajnym ubóstwie i rozpoznając w Nim Króla, upadają na kolana. Oddają pokłon i ofiarowują Mu dary: złoto, kadzidło i mirrę. Potem pouczeni we śnie wracają do ojczyzny inną drogą.

Rozważając tajemnicę Bożego Narodzenia, prośmy o to, abyśmy umieli zawsze szukać Pana z wiarą, byśmy umieli rozpoznać Go w najuboższych, pogardzanych, słabych i biednych, ale rozpoznać Go także w tym, co w nas jest słabe, biedne, pogardzane i bezbronne. Prośmy zarazem, byśmy nie dali się zwieść okolicznościom życia i ufali Panu nawet wtedy, gdy wszystko zdaje się układać niezgodnie z naszymi wyobrażeniami o Bożej Opatrzności.

4. Ofiarowanie Jezusa w świątyni

Gdy potem upłynęły dni ich oczyszczenia według Prawa Mojżeszowego, przynieśli Je do Jerozolimy, aby przedstawić Panu. Tak bowiem jest napisane w Prawie Pańskim: Każde pierworodne dziecko płci męskiej będzie poświęcone Panu. Mieli również złożyć w ofierze parę synogarlic albo dwa młode gołębie, zgodnie z przepisem Prawa Pańskiego.

A żył w Jeruzalem człowiek imieniem Symeon. Był to człowiek sprawiedliwy i pobożny, wyczekujący pociechy Izraela; a Duch Święty spoczywał na nim. Jemu Duch Święty objawił, że nie ujrzy śmierci, aż zobaczy Mesjasza Pańskiego. Z natchnienia więc Ducha przyszedł do świątyni. A gdy Rodzice wnosili Dzieciątko Jezus, aby postąpić z Nim według zwyczaju Prawa, on wziął Je w objęcia, błogosławił Boga i mówił:

„Teraz, o Władco, pozwalasz odejść słudze Twemu w pokoju,
według Twojego słowa.
Bo moje oczy ujrzały Twoje zbawienie,
któreś przygotował wobec wszystkich narodów:
światło na oświecenie pogan
i chwałę ludu Twego, Izraela”.

A Jego ojciec i Matka dziwili się temu, co o Nim mówiono. Symeon zaś błogosławił Ich i rzekł do Maryi, Matki Jego: „ Oto Ten przeznaczony jest na upadek i na powstanie wielu w Izraelu, i na znak, któremu sprzeciwiać się będą – a Twoją duszę miecz przeniknie – aby na jaw wyszły zamysły serc wielu”.

Była tam również prorokini Anna, córka Fanuela z pokolenia Asera, bardzo podeszła w latach. Od swego panieństwa siedem lat żyła z mężem, i pozostała wdową. Liczyła już sobie osiemdziesiąt cztery lata. Nie rozstawała się ze świątynią, służąc Bogu w postach i modlitwach dniem i nocą. Przyszedłszy w tej właśnie chwili, sławiła Boga i mówiła o Nim wszystkim, którzy oczekiwali wyzwolenia Jeruzalem (Łk 2,22-38).

* * *

Gdy upłynęło czterdzieści dni, Józef i Maryja udali się do świątyni jerozolimskiej, aby dokonać obrzędu oczyszczenia i wykupienia, zgodnie z przepisami Prawa. Termin „oczyszczenie” odnosił się do matki – każda kobieta po urodzeniu dziecka mogła pojawić się w świątyni dopiero po czterdziestu dniach, dokonawszy przedtem obrzędu oczyszczenia przez zanurzenie w wodzie i złożenie ofiary – w przypadku ubogich kobiet, także Maryi, była to para synogarlic lub dwa młode gołębie[39]. Maryja – najczystsza, Niepokalana, wolna od grzechu pierworodnego, nie musiała się poddawać żydowskiemu zwyczajowi oczyszczenia. Nie chciała się jednak wyróżniać spośród innych matek izraelskich i z naturalną sobie pokorą poddaje się przepisowi, który Jej w żaden sposób nie dotyczy.

Prawo przewidywało również wykup pierworodnych synów – kiedy dziecko skończyło pierwszy miesiąc życia, należało je wykupić za cenę pięciu szekli (Lb 3,47-48; 18,15-16 ). Łukasz nie wspomina o tym, lecz pisze obrzędzie ofiarowania Jezusa, czego nie regulują przepisy Starego Testamentu. W scenie ewangelicznej nie dominuje więc obrzęd oczyszczenia i wykupu, ale ofiarowania. Jezus jest po raz pierwszy w świątyni swego Ojca. Tak jak Maryja nie potrzebuje oczyszczenia, tak Jezus nie musi być ofiarowany w świątyni, bo przecież cały należy do Ojca. Święta Rodzina daje nam przykład posłusznego wypełniania Prawa, całkowitej pokory i pobożności.

Do świątyni wchodzi zatem, nie zwracając na siebie uwagi, para młodych Małżonków z malutkim Jezusem. Dokonują oczyszczenia Matki i ofiarowania Dziecka. Zapewne Maryja i Józef domyślili się znaczenia tego gestu. Są szczęśliwi, mogąc ofiarować to, co im najdroższe na świecie – Dziecko dane od Boga – Temu, któremu ich życie zostało całkowicie poświęcone. Nikt nie zwraca na nich uwagi, bo wiele osób przychodzi do świątyni każdego dnia. Dwie jednak osoby zauważą ich i podejdą do nich. Jest to starzec Symeon i prorokini Anna. Symeon, stary człowiek, którego imię znaczy „słuchający”[40], nie jest żadnym dostojnikiem ani kapłanem. Łukasz napisze o nim, że był to człowiek sprawiedliwy i pobożny, wyczekujący pociechy Izraela. Duch Święty objawił mu, że nie umrze, dopóki nie zobaczy Mesjasza. Za natchnieniem Ducha przyszedł tego dnia do świątyni i w malutkim Jezusie przyniesionym przez młodziutką jeszcze Matkę, w obecności cichego i pokornego Józefa, rozpoznał Mesjasza. Pełen radości i szczęścia bierze Dziecko z rąk Maryi i zaczyna prorokować. Jego słowa są pełne radości, że przed śmiercią mógł ujrzeć… Zbawienie, któreś przygotował wobec wszystkich narodów, światło na oświecenie pogan i chwałę ludu Twego Izraela. Jezus będzie więc Zbawicielem nie tylko swego ludu, ale także całego świata, wszystkich ludzi. Józef i Maryja dziwią się tym słowom, a Symeon im błogosławi i zwraca się do Maryi: Oto Ten przeznaczony jest na upadek i na powstanie wielu w Izraelu, i na znak, któremu sprzeciwiać się będą – a Twoją duszę miecz przeniknie. Proroctwo Symeona tak bardzo prawdziwe – ludzie, których Jezus przyszedł zbawić, podzielą się na tych, co staną przy Nim i tych, którzy Mu się sprzeciwią. Ci, co w Niego uwierzą, odżyją duchowo, bo podniosą się z grzechu, wielu jednak sprzeciwi Mu się, co stanie się źródłem boleści Maryi. Maryja będzie cierpieć razem z Synem, Jej dotkliwe cierpienie będzie związane z misją Syna.

Pojawia się też obok nich stara prorokini Anna. Łukasz mówi o niej, że ma już osiemdziesiąt cztery lata, i że od kilkudziesięciu lat, od chwili swego owdowienia, służy Bogu w świątyni w postach i modlitwach dniem i nocą. Ona również, podobnie jak Symeon, rozpoznaje w malutkim Jezusie Mesjasza. Sławi więc Boga i opowiada o Jezusie wszystkim, którzy tak jak ona oczekiwali wyzwolenia Jeruzalem.

Pan przychodzi do swojej świątyni po raz pierwszy, nierozpoznany przez kapłanów i uczonych w Piśmie. Rozpoznaje Go dwoje staruszków – nic nie znaczących, cichych i ubogich, ale prawdziwych anawim Jahwe, sprawiedliwych i oczekujących z tęsknotą przyjścia Mesjasza. Być może są już zmęczeni życiem, ale wytrwale, z nadzieją czekali na przyjście Pana. i ich wytrwała wiara i nadzieja zostają nagrodzone. Mesjasz przychodzi, a oni wiedzą, że teraz mogą odejść w pokoju z poczuciem dobrze spełnionej misji.

Mimo cienia niepokoju i bólu po twardych słowach Symeona, Maryja i Józef odchodzą ze świątyni umocnieni w wierze i nadziei. Dwoje spotkanych starych ludzi odegrało w ich życiu znaczącą rolę.

Prośmy w tej tajemnicy, abyśmy umieli cierpliwie czekać, tak jak Symeon i Anna, na przyjście Pana, byśmy umieli z tęsknotą wypatrywać naszego Zbawiciela i być tak otwartymi jak oni na światło Ducha Świętego, który nam Go objawi.

5. Odnalezienie Jezusa w świątyni w Jerozolimie

A gdy wypełnili wszystko według Prawa Pańskiego, wrócili do Galilei, do swego miasta – Nazaretu. Dziecię zaś rosło i nabierało mocy, napełniając się mądrością, a łaska Boża spoczywała na Nim.

Rodzice Jego chodzili co roku do Jerozolimy na Święto Paschy. Gdy miał lat dwanaście, udali się tam zwyczajem świątecznym. Kiedy wracali po skończonych uroczystościach, został młody Jezus w Jerozolimie, a tego nie zauważyli Jego Rodzice. Przypuszczając, że jest wśród pątników, uszli dzień drogi i szukali Go między krewnymi i znajomymi. Gdy Go nie znaleźli, wrócili do Jeruzalem, szukając Go.

Dopiero po trzech dniach znaleźli Go w świątyni, gdzie siedział między nauczycielami, przysłuchiwał się im i zadawał pytania. Wszyscy zaś, którzy Go słuchali, byli zdumieni bystrością Jego umysłu i odpowiedziami. Na ten widok zdziwili się bardzo, a Jego Matka rzekła do Niego: „Synu, czemuś nam to uczynił? Oto ojciec Twój i ja z bólem serca szukaliśmy Ciebie”. Lecz On im odpowiedział: „Czemuście Mnie szukali? Czy nie wiedzieliście, że powinienem być w tym, co należy do mego Ojca?” Oni jednak nie zrozumieli tego, co im powiedział.

Potem poszedł z nimi i wrócił do Nazaretu; i był im poddany. A Matka Jego chowała wiernie wszystkie te sprawy w swym sercu. Jezus zaś czynił postępy w mądrości, w latach i w łasce u Boga i u ludzi (Łk 2,39-51).

* * *

Ewangelie bardzo mało mówią nam o małym Jezusie, o tym okresie Jego życia, który spędził z Maryją i Józefem w Nazarecie. Wiemy tylko, że Dziecię rosło, nabierało mocy, napełniając się mądrością, a łaska Boża spoczywała na Nim. Prawdopodobnie życie małego Jezusa nie różniło się od życia innych żydowskich dzieci. Józef zajmował się pracą w swoim zakładzie ciesielskim, a Maryja normalnymi pracami domowymi – gotowaniem, sprzątaniem, praniem, przynoszeniem wody, zbieraniem drewna na opał. Jezus pomagał Rodzicom i bawił się z innymi dziećmi. Jego życie niczym szczególnym się nie wyróżniało, bo nic o tym nie napisał nawet Ewangelista Łukasz, który o dzieciństwie Jezusa zapewne słyszał z ust samej Maryi.

Gdy Jezus miał dwanaście lat, razem z Rodzicami udał się do Jerozolimy na święto Paschy. Stary Testament nakazywał wszystkim Żydom pielgrzymować do świątyni jerozolimskiej trzy razy w roku[41]. Trudności związane z dalekim podróżowaniem sprawiły, że ubodzy Żydzi tylko raz w roku byli w stanie udać się do Jerozolimy, zwykle na święto Paschy. Kobiet i dzieci nie obowiązywał ten nakaz, ale w pobożnych rodzinach towarzyszyły one mężom i ojcom. Maryja i Jezus towarzyszą więc Józefowi w drodze do Jerozolimy. Tym razem Jezus idzie tam, aby obchodzić swoją pełnoletność. W świetle żydowskiego prawa religijnego pełnoletni jest chłopiec, który ukończył trzynasty rok życia, lecz często chciano połączyć tę uroczystość z pielgrzymką do Jerozolimy i obchodzić ją w świętym miejscu już wcześniej. Od tej pory Jezus, jak każdy pełnoletni Izraelita, będzie miał obowiązek odmawiania trzy razy w ciągu dnia modlitwy Szema Israel – Słuchaj Izraelu, będzie pościł w nakazane święta, uczestniczył w tradycyjnych pielgrzymkach, a w świątyni będzie miał dostęp do „dziedzińca mężczyzn”. Jednym słowem, będzie On teraz „synem Prawa” – bar micwa[42].

Ten pobyt w Jerozolimie stanie się dla Jezusa okazją do wykazania swojej niezależności w sposób całkowicie nieoczekiwany dla Maryi i Józefa, sprzeczny z Jego dotychczasowym zachowaniem.

Pascha była jednym z najważniejszych corocznych świąt. Odbywała się czternastego dnia miesiąca Nisan. Upamiętniała ona noc, w której Pan uchronił pierworodnych synów Izraela przed zagładą w Egipcie. Była też jedną z największych uroczystości pielgrzymkowych w czasach Jezusa. Wierni przybywali do Jerozolimy z całego Izraela i całego starożytnego świata. Jerozolima przyjmowała tłumy gości – ich liczbę ocenia się nawet na dwieście tysięcy[43]. W czasie siedmiu dni Święta Przaśników i Paschy wierni odwiedzają świątynię, oczyszczają się, zabijają w ofierze baranka paschalnego, którego spożywają w rodzinie lub w grupie przyjaciół. Modlą się, ale także bawią się, przemierzając ulice, śpiewając, tańcząc, świętując radośnie we wspólnocie[44].

Po siedmiu dniach świętowania Józef i Maryja wyruszają w powrotną drogę do Nazaretu. Zazwyczaj po skończonych uroczystościach wracano do domu nie całymi rodzinami, lecz w gronie przyjaciół i znajomych. Nic więc dziwnego, że dopiero na miejscu noclegu odkryto nieobecność Jezusa. Józef i Maryja zaczynają Go szukać, a nie znalazłszy Go wśród krewnych i znajomych, wracają z wielkim niepokojem do Jerozolimy. Trudno znaleźć Dziecko pośród tak wielkiego tłumu, więc odnaleźli Go dopiero po trzech dniach – według semickiego sposobu wyrażania czasu, oznacza to, że w trzecim dniu od wyjścia z Jerozolimy[45] – jak nam powie Ewangelista Łukasz. Jezus znajdował się w jednym z krużganków świątynnych, wśród nauczycieli i ich uczniów, którzy tam odbywali swoje normalne zajęcia. Jezus przysłuchiwał się im, zadawał pytania, ale także na pytania odpowiadał, wprawiając w zdumienie bystrością swojego umysłu. Jego odpowiedzi wprawiały w zachwyt rozmówców, gdyż odsłaniały doskonałą znajomość myśli Bożej zawartej w przykazaniach i przepisach prawa mojżeszowego. Nigdy później Jezus nie będzie przyjmowany przez uczonych z taką sympatią i podziwem.

Maryja przepełniona niepokojem trzech ostatnich dni zwraca się do Jezusa z wyrzutem: Synu, czemuś nam to uczynił? Oto ojciec Twój i ja z bólem serca szukaliśmy Ciebie. Jak bardzo musieli być zaniepokojeni i zmartwieni przez te dni. Zaginęło ich ukochane Dziecko, Dziecko powierzone im przez samego Boga.

Odpowiedź Jezusa zaskakuje nas, wydaje się tak mało „ludzka” w obliczu widomego bólu i troski Jego Rodziców. Czemuście Mnie szukali? Czy nie wiedzieliście, że powinienem być w tym, co należy do mego Ojca? Józef i Maryja powinni przecież wiedzieć, że On ma być tam, gdzie jest Jego Ojciec. Powinien zatem być w świątyni i dbać o sprawy Ojca. Po raz pierwszy słowa Jezusa uwydatniają Jego Boską świadomość, ale także sugerują, że dla Bożych spraw musi niekiedy nastąpić rozluźnienie więzów rodzinnych. Jezus często będzie przypominał o swoim związku z Ojcem – „mój Ojciec i Ja”. On wie, że przyszedł na świat, bo ma do wypełnienia misję, którą jest pełnienie woli Ojca. Wszystko, co robi, co myśli, co mówi, odnosi się do Ojca. Prawdziwie jest On Synem Ojca.

Maryja i Józef, jak powie Ewangelista, nie zrozumieli tego, co im powiedział. Jak bardzo bliscy są nam w tym momencie Święci Rodzice. Tak bardzo przewyższają nas świętością, a jednak mają trudność w przeniknięciu Bożych zamysłów. Podobnie jak my teraz, żyli Oni w ciemnościach wiary. Wydarzenia i słowa Jezusa były dla nich niezrozumiałe, potrzebowali wiele czasu i cierpliwości, rozmyślania, zawierzenia, żeby je zrozumieć, odczytać jako Boże znaki. Matka Jego chowała wiernie wszystkie te wspomnienia w swoim sercu. Maryja rozważa je w swoim sercu, cierpliwie, długo, dzień po dniu, aby stopniowo odkrywać znaczenie zawartych w nich Bożych tajemnic.

Prośmy w tej tajemnicy różańcowej, abyśmy umieli szukać Jezusa we wszystkich sytuacjach naszego życia, abyśmy potrafili Go szukać cierpliwie, słuchając i rozważając Jego słowa, gesty, czyny, byśmy umieli Go szukać nawet wtedy, gdy wokół nas panuje zupełna ciemność, gdy nie rozumiemy tego, co się w naszym życiu dzieje. Prośmy także o to, byśmy potrafili żyć i kochać, nie rozumiejąc do końca tego, co jest dla nas wolą Ojca.

Tajemnice światła

1. Chrzest Pana Jezusa w Jordanie

Początek Ewangelii Jezusa Chrystusa, Syna Bożego. Jak jest napisane u proroka Izajasza:

Oto ja posyłam wysłańca mego przed Tobą;
on przygotuje drogę Twoją.
Głos wołającego na pustyni:
Przygotujcie drogę Panu,
prostujcie dla Niego ścieżki,

wystąpił Jan Chrzciciel na pustyni i głosił chrzest nawrócenia na odpuszczenie grzechów. Ciągnęła do niego cała judzka kraina oraz wszyscy mieszkańcy Jerozolimy i przyjmowali od niego chrzest w rzece Jordan, wyznając swoje grzechy. Jan nosił odzienie z sierści wielbłądziej i pas skórzany około bioder, a żywił się szarańczą i miodem leśnym. i tak głosił: „Idzie za mną mocniejszy ode mnie, a ja nie jestem godzien, aby schyliwszy się, rozwiązać rzemyk u Jego sandałów. Ja chrzciłem was wodą, a On zaś chrzcić was będzie Duchem Świętym”.

W owym czasie przyszedł Jezus z Nazaretu w Galilei i przyjął od Jana chrzest w Jordanie. W chwili gdy wychodził z wody, ujrzał rozwierające się niebo i Ducha jak gołębicę zstępującego na Niego. A z nieba odezwał się głos: „Tyś jest mój Syn umiłowany, w Tobie mam upodobanie” (Mk 1,1-11).

Wtedy przyszedł Jezus z Galilei nad Jordan do Jana, żeby przyjąć od niego chrzest. Lecz Jan powstrzymywał go, mówiąc: „To ja potrzebuję chrztu od Ciebie, a Ty przychodzisz do mnie?” Jezus mu odpowiedział: „Ustąp teraz, bo tak godzi się nam wypełnić wszystko, co sprawiedliwe”. Wtedy Mu ustąpił. A gdy Jezus został ochrzczony, natychmiast wyszedł z wody. A oto otworzyły się <nad Nim> niebiosa i ujrzał Ducha Bożego zstępującego jak gołębica i przychodzącego nad Niego. A oto głos z nieba mówił: „To jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie” (Mt 3,13-17).

Takie jest świadectwo Jana. Gdy Żydzi wysłali do niego z Jerozolimy kapłanów i lewitów z zapytaniem: „Kto ty jesteś?”, on wyznał, a nie zaprzeczył, oświadczając: „Ja nie jestem Mesjaszem”. Zapytali go: „Cóż zatem? Czy jesteś Eliaszem?”. Odrzekł: „Nie jestem”. „Czy ty jesteś prorokiem?” Odparł: „Nie”. Powiedzieli mu więc: „Kim jesteś, abyśmy mogli dać odpowiedź tym, którzy nas wysłali? Co mówisz sam o sobie?” Powiedział: „Jam głos wołającego na pustyni: Prostujcie drogę Pańską, jak rzekł prorok Izajasz”. A wysłannicy byli spośród faryzeuszów. i zaczęli go pytać, mówiąc do niego: „Czemu zatem chrzcisz, skoro nie jesteś ani Mesjaszem, ani Eliaszem, ani prorokiem?” Jan im tak odpowiedział: „Ja chrzczę wodą. Pośród was stoi Ten, którego wy nie znacie, który po mnie idzie, a któremu ja nie jestem godzien odwiązać rzemyka u Jego sandała”. Działo się to w Betanii, po drugiej stronie Jordanu, gdzie Jan udzielał chrztu.

Nazajutrz zobaczył podchodzącego ku niemu Jezusa i rzekł: „Oto Baranek Boży, który gładzi grzech świata. To jest Ten, o którym powiedziałem: Po mnie przyjdzie Mąż, który mnie przewyższył godnością, gdyż był wcześniej ode mnie. Ja Go przedtem nie znałem, ale przyszedłem chrzcić wodą w tym celu, aby On się objawił Izraelowi”. Jan dał takie świadectwo: „Ujrzałem Ducha, który zstępował z nieba jak gołębica i spoczął na Nim. Ja Go przedtem nie znałem, ale Ten, który mnie posłał, abym chrzcił wodą, powiedział do mnie: „Ten, nad którym ujrzysz Ducha zstępującego i spoczywającego na Nim, jest Tym, który chrzci Duchem Świętym”. Ja to ujrzałem i daję świadectwo, że On jest Synem Bożym” ( J 1,19-34).

* * *

Chrzest w Jordanie był decydującym etapem w ukazaniu się światu Jezusa jako Boga. Od Jego narodzin w Betlejem minęło trzydzieści lat. Od spotkania Dwunastolatka z uczonymi w świątyni jerozolimskiej – osiemnaście lat. Wszystkie owe wydarzenia były już bardzo odległe w czasie i pamiętali o nich tylko najbliżsi. Przez cały ten czas Jezus żył z Maryją i Józefem w Nazarecie i Jego życie nie różniło się niczym szczególnym od życia innych ludzi. Trzydzieści lat ukrytego życia Jezusa, o których nie wspomina żaden Ewangelista. Nic nie wiemy o Jego młodości, o tych latach milczenia i ukrycia, w czasie których Jezus nie robi nic godnego odnotowania. Pozostaną one dla nas na zawsze tajemnicą. Wiemy tylko, że te lata uczyniły z Jezusa człowieka podobnego do innych ludzi, do każdego z nas.

Ukryte życie Jezusa kończy się chrztem, którego udziela Mu Jan Chrzciciel w wodach Jordanu.

Na pustyni pojawił się Jan Chrzciciel i wzywa ludzi do nawrócenia, do przygotowywania dróg Panu. Wzywa, by w swoich sercach przygotowali miejsce dla Pana, który będzie ich chrzcić Duchem Świętym, który jak ogień oczyści duszę każdego człowieka z grzechów. Lubimy wyobrażać sobie Jana jako surowego ascetę noszącego odzienie z sierści wielbłądziej, żywiącego się szarańczą i miodem leśnym. Ale czy ten, który jest przyjacielem Oblubieńca, nie musi być choć trochę do Niego podobny? Czy ten, który zwiastuje przyjście Baranka, może ryczeć jak lew? Jego imię Johanan znaczy przecież „Bóg jest łaskawy”[46]. To o nim proroczo wyśpiewał swą pieśń jego ojciec Zachariasz, że pójdzie przed Panem, by przygotować Mu drogi, ludowi da poznać zbawienie dzięki serdecznej litości samego Boga. To on już w łonie matki został napełniony Duchem Świętym.

Jan głosi chrzest nawrócenia na odpuszczenie grzechów. Jego słowa mają wielką moc – ciągnęła do niego cała judzka kraina oraz wszyscy mieszkańcy Jerozolimy. Słowa Jana musiały więc nieść pocieszenie, a wołanie o powrót do Boga było zarazem ukazywaniem Jego miłosierdzia. Przychodzą do Jana tłumy, zanurzają się w głębinach Jordanu i wyznają mu swoje grzechy. A on zapowiada przyjście Tego, który jest od niego silniejszy i któremu on nie jest godzien rozwiązać rzemyka u sandałów – czyli wykonać gestu niewolnika, bo dla niewolników ów gest zdejmowania sandałów z nóg pana był zarezerwowany. Wzruszająca jest świadomość Jana jego „drugoplanowości”. On wie, że do niego należy wskazanie Tego, który naprawdę będzie ważny. Wie, że jest tylko Głosem – a Słowem będzie Ten, który już nadchodzi. Jan ma wskazać tylko drogę pokuty, konieczność powrotu z dróg błędu, grzechu, ciemności. Jego chrzest jest chrztem nawrócenia.

Wmieszany w tłum ludzi przychodzi nad Jordan Jezus. Nie wiemy, jak często wcześniej widywał się z kuzynem. Ewangelie odnotowały tylko jedno ich spotkanie jeszcze w łonach matek, w czasie którego Jan został napełniony Duchem Świętym. Być może spotykali się niekiedy przy różnych okazjach, np. w czasie pielgrzymek do Jerozolimy. Teraz Jezus przychodzi do Jana, żeby poddać się rytowi, który zrówna Go z grzesznikami, z tymi, którzy potrzebują oczyszczenia. Mateusz powie nam, że Jan powstrzymywał Go, mówiąc: To ja potrzebuję chrztu od Ciebie, a Ty przychodzisz do mnie? lecz Jezus prosi go, żeby ustąpił, bo tak godzi się nam wypełnić wszystko, co sprawiedliwe (Mt 3,15). Jezus jest świadom swojego mesjańskiego posłannictwa i wie, że Jan ma w tym posłannictwie własną rolę do spełnienia. Bezgrzeszny Zbawiciel przez przyjęcie chrztu Janowego utożsamia się z całą grzeszną ludzkością, solidaryzuje się z każdym grzesznikiem. On, który grzechu nie popełnił – jak powie później św. Paweł – stał się grzechem. Pokazuje, że swoje mesjańskie posłannictwo pojmuje jako „zniżenie” się Boskiego Lekarza do ludzi chorych, grzesznych, słabych, by ich duchowo uzdrowić. Pokorne przyjęcie chrztu Janowego jest początkiem dzieła odkupienia każdego z nas. Dzieła odkupienia, które finał znajdzie na drzewie krzyża. Jezus zanurzając się w wodach Jordanu, nie zmienia biegu rzeki, lecz uświęca jej wody. Stając się człowiekiem, nie zmienia natury ludzkiej, ale ją uświęca.

Po wyjściu z wód Jordanu zaczyna się nowy okres w życiu Jezusa. Rozpoczyna On swoją działalność mesjańską. Ewangeliści opisują zgodnie publiczną teofanię, czyli ukazanie się Boga w pełnym blasku – otwiera się niebo i Duch Święty zstępuje na Jezusa pod postacią gołębicy. Odwieczne marzenie Izraela, żeby Bóg rozdarł niebiosa i zstąpił ocalić swój lud. Duch Święty zstępuje niczym gołębica – jakby w nawiązaniu do słów z Księgi Rodzaju o unoszeniu się Ducha nad wodami przed stworzeniem świata. W Jezusie Bóg na nowo stwarza świat, ustanawia nowy początek. Człowiek przybiera postać, jaką Przedwieczny przewidział dla niego. Został przecież stworzony na Boże podobieństwo, i chrzest Jezusa to podobieństwo wszystkim uwidacznia. Jezus jest człowiekiem, który nigdy nie popełnił grzechu, jest umiłowanym Synem Boga. Łączy Go czuła więź miłości z Ojcem. Otwiera się nad Nim niebo i słychać głos Boga – Ten jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie. Jezus – obdarzony Duchem Świętym, przepełniony Boską mocą – będzie realizował swoje posłannictwo mocą Ducha Świętego, całkowicie w Bożym upodobaniu. Pragnie On uwolnić każdego człowieka ze wszelkich złych mocy, które deformują jego podobieństwo do Boga. Poprzez Jezusa Bóg odnowi dzieło stworzenia, przywróci każdemu jego prawdziwą istotę, uzdolni do miłości, za którą tak bardzo tęskni każde ludzkie serce[47].

Wszystko to, co się działo z Jezusem, dotyczy każdego z nas, ochrzczonych. Przez chrzest otwiera się nad nami niebo i słyszymy głos Ojca – Macieju, Józefie, Andrzeju, Kubo, Michale, Tomku....Tyś jest moim synem umiłowanym. Aniu, Marysiu, Małgosiu, Paulinko, Doroto, Lucynko... Tyś jest moją córką umiłowaną. W tobie mam upodobanie. Bardzo cię kocham i cieszę się, że jesteś, że istniejesz. Wiem, iż nie jesteście doskonali, że mnóstwo w was słabości i winy, ale kocham was mimo grzechu, mimo ciemności, która w was jest, kocham was bez względu na wasze osiągnięcia i postępowanie, kocham was bezwarunkowo...

Konsekwencja objawienia nad wodami Jordanu zawiera się w dalszych słowach Ojca – Jego słuchajcie (Mk 9,7 ). Słuchajcie słów Jezusa, który wciąż przemawia do was w swojej Ewangelii, gdyż czyni to w imię Boże. Słuchajcie tego, co On mówi, ale przede wszystkim zawierzcie Mu, przylgnijcie do Niego z wiarą.

Prośmy w tej tajemnicy różańcowej, abyśmy przylgnęli do Jezusa całym swoim sercem, byśmy zawierzyli Jego miłości, która jest także miłością Ojca i Ducha Świętego, i słuchali Jego głosu. Prośmy także o pokorę św. Jana Chrzciciela – tego, który był największym między narodzonymi z niewiast (Łk 7,28), a który potrafił usunąć się w cień, odesłać swoich uczniów do prawdziwego Nauczyciela, wskazać na Jezusa przez usunięcie się na drugi plan, tego, który potrafił doznawać najwyższej radości na głos Oblubieńca (J, 3,29).

2. Objawienie się Jezusa na weselu w Kanie Galilejskiej

Trzeciego dnia odbywało się wesele w Kanie Galilejskiej i była tam Matka Jezusa. Zaproszono na to wesele także Jezusa i Jego uczniów. A kiedy zabrakło wina, Matka Jezusa rzekła do Niego: „Nie mają wina”. Jezus Jej odpowiedział: „Czyż to moja lub Twoja sprawa, Niewiast? Czyż jeszcze nie nadeszła godzina moja?” Wtedy Matka Jego powiedziała do sług: „Zróbcie wszystko cokolwiek wam powie”. Stało zaś tam sześć stągwi kamiennych przeznaczonych do żydowskich oczyszczeń, z których każda mogła pomieścić dwie lub trzy miary. Jezus rzekł do sług: „Napełnijcie stągwie wodą”. i napełnili je aż po brzegi. Potem powiedział do nich: „Zaczerpnijcie teraz i zanieście staroście weselnemu”. Ci więc zanieśli. Gdy zaś starosta weselny skosztował wody, która stała się winem – a nie wiedział, skąd ono pochodzi, ale słudzy, którzy czerpali wodę, wiedzieli – przywołał pana młodego i powiedział do niego: „Każdy człowiek stawia najpierw dobre wino, a gdy się napiją, wówczas gorsze. Ty zachowałeś dobre wino aż do tej pory”. Taki to początek znaków uczynił Jezus w Kanie Galilejskiej. Objawił swoją chwałę i uwierzyli w Niego Jego uczniowie (J 2,1-11).

* * *

Po chrzcie w Jordanie Jezus udał się na pustynię, gdzie przez czterdzieści dni pościł i był kuszony przez szatana, który zachęcał Go, aby dokonał tam cudów. Jezus odmawiał, powołując się na Słowo Ojca, które jest pokarmem (por. Mt 4,4). Po upływie czterdziestu dni zaczął nauczać i gromadzić wokół siebie pierwszych uczniów. W tym właśnie czasie zaproszono Go i Jego uczniów na wesele do Kany Galilejskiej, małego miasteczka oddalonego o kilka kilometrów od Nazaretu.

W tamtych czasach ślub w Izraelu był okazją do ogólnej, trwającej kilka dni zabawy, gromadzącej mnóstwo ludzi. Oprócz najbliższej rodziny zapraszano przyjaciół i znajomych, a także osoby luźno związane z nowożeńcami. Zaślubiny trwały nie tylko przez dwa dni samej ceremonii, ale przez siedem, często nawet więcej dni uczt, tańców, śpiewów i rozmaitych zabaw. Sam obrzęd trwał dwa dni i był bardzo radosny i uroczysty[48]. Spisywano kontrakt małżeński i następnie rozpoczynały się uroczystości ślubne. Pierwszego dnia narzeczony ubrany w świąteczny strój wraz z orszakiem, prowadzonym przez jednego z jego najlepszych przyjaciół (nazywanym zresztą oficjalnie „przyjacielem oblubieńca”) przy dźwiękach muzyki udają się do domu narzeczonej. Narzeczona z twarzą zakrytą welonem, który zdejmie dopiero w komnacie nowożeńców, przybrana w piękne stroje i klejnoty, zajmuje miejsce w orszaku razem z narzeczonym, otoczona przyjaciółkami, i wszyscy wyruszają do domu narzeczonego, śpiewając weselne pieśni. W domu narzeczonego odbywa się ceremoniał ściśle religijny: rodzice wypowiadają jedną z formuł błogosławieństwa zaczerpniętych z Pisma Świętego. Potem zaczynają się tańce, wygłaszanie błogosławieństw oraz recytowanie poezji miłosnej przez uczestniczących w weselu członków rodziny, przyjaciół, sąsiadów.

Wielki poemat weselny głoszący miłość erotyczną – Pieśń nad Pieśniami, być może napisany został z okazji jednego ze ślubów i wesel króla Salomona, stanowiąc piękny i obszerny przykład poezji układanej na takie okazje. Także Psalm 45 jest poematem z okazji ślubu monarchy. Następnie zaczyna się tygodniowa, lub dłuższa zabawa w domu pana młodego. Jezus wraz z uczniami uczestniczył w takim właśnie weselu. Siedział przy stole z gośćmi weselnymi, słuchał pieśni miłosnych, bawił się ze wszystkimi, cieszył się radością młodej pary i błogosławił ludzkiej miłości. Później, w swoim nauczaniu będzie często odwoływał się do obrazu uczty weselnej[49].

W trakcie wesela w Kanie Galilejskiej zdarzył się przykry dla młodej pary epizod – zabrakło wina. Być może stało się tak, że gości weselnych przybyło więcej, niż przewidziano. Złośliwi twierdzą, iż to uczniowie Jezusa, będący zapewne tymi ponadplanowymi gośćmi, przyczynili się w niemałym stopniu do zaistnienia braku.

Pierwszą, która zauważyła konsternację sług, była Matka Jezusa. Będąc wrażliwą kobietą, szybko zorientowała się, że coś się dzieje, że jest kłopot. Wiedziała, że jeśli zabraknie wina, goście szybko stracą dobry humor, wesele zakończy się szybciej i będzie to wielki wstyd dla całej rodziny i miasteczka, a przede wszystkim dla młodej pary na całe życie. Jej macierzyńskie, delikatne serce pragnie temu nieszczęściu zaradzić. Z prostotą podchodzi do Syna i informuje Go o tym, co się stało – Nie mają wina. Tutaj objawia się nam wielka wiara Maryi. Ona już zna Boską potęgę Syna. Bóg tak doskonale napełnił Ją światłem i mocą swego Ducha, że ani przez chwilę nie wątpi w to, że dla Jezusa nie ma nic niemożliwego[50].

Maryja stanowi tutaj dla nas wzór, przykład doskonałej modlitwy wstawienniczej za innych ludzi. Ona nie mówi Jezusowi, co ma zrobić, kiedy i jak zaradzić brakowi. Po prostu wskazuje Mu na potrzebę. Nie przedstawia swoich osobistych planów, które chciałaby, aby On spełnił. Jest to cecha bardzo delikatnej miłości – nie narzuca swoich pomysłów Umiłowanemu, lecz tylko przedstawia problem, aby On mógł uczynić, co zechce. Tak powinna wyglądać nasza modlitwa za innych. Mamy przedstawiać Bogu ich problemy, potrzeby, ale Jemu zostawić sposób, w jaki On sam zechce im pomóc. Wielki niepokój, pełne lęku i napięć zatroskania o świat nie pochodzą od Boga. My mamy złożyć świat w ręce Stwórcy, powierzyć go ufnie Jego miłości, a nie usiłować dźwigać go na swoich barkach. Jesteśmy na to za słabi. Jeśli wierzymy, że Bóg kocha nas wszystkich, to wierzymy również, że jest On w stanie wszelkie zło przemienić w dobro[51]. i taka właśnie była wiara Maryi.

Zadziwia nas odpowiedź Jezusa: Czyż to moja lub Twoja sprawa, Niewiasto? Czyż jeszcze nie nadeszła godzina moja? (J 2,4). Można odnieść wrażenie, że Jezus zwraca się do swojej Matki z pewnym dystansem. W środowisku żydowskim wyrażenie takie było używane dla zaznaczenie różnicy punktów widzenia rozmówców[52]. Ewangelista cytując je, chciał zapewne zasygnalizować rezerwę, z jaką Jezus przystępuje do działania. Jego godzina jeszcze nie nadeszła – gdyż tą godziną będzie godzina Jego chwały na krzyżu i w akcie zmartwychwstania. Dopiero wtedy obdarzy nas prawdziwym winem, którym jest miłość Boża wypływająca z przebitego serca Jezusa[53]. Dzieło Chrystusa dokona się na płaszczyźnie, która znacznie przekracza to, z czym Maryja miała zazwyczaj do czynienia. Jej wiara przez cały okres ziemskiego życia ma wzrastać. Dlatego Jezus odpowiadając w ten sposób, każe Jej postawić kolejny krok w wierze, jak uczynił to ongi przez budzące niepokój pozostanie w świątyni. W tym celu Jezus wprowadza Maryję w tajemnicę godziny. Nie odrzuca Jej prośby, ale wiedzie Ją w rzeczywistość nowego stworzenia, która ziści się w godzinie Jego chwalebnej męki. Człowiek spragniony jest nie tylko wina, ale wody życia i chleba życia. Jest to tajemnica kielicha lub godziny, do której Matka Jezusa musi się przygotować tak samo, jak każdy z nas[54].

Jezus czeka, aż nadejdzie godzina, nie chce jej przyspieszać. Oczekuje na właściwy moment, w którym Jego pierwszy znak nabierze pełni znaczenia. i wtedy Maryja przychodzi do Niego i pokazuje, czego brakuje na weselu. Dalszy ciąg powierza Synowi. Wyznaje swoją wiarę w Jego moc, bo wie, że jest On Synem Wszechmogącego Ojca.

Wtedy Matka Jego powiedziała do sług: „Zróbcie wszystko, cokolwiek wam powie” (J 2,5-9). Słudzy napełniają kamienne stągwie i woda zostaje przemieniona w wino. Jezus czyni cud, ale robi to w sposób nieoczekiwany: nie „wyczarowuje” wina, ale przemienia wodę. Jego cud nie jest kreacją, ale przemianą. W tej przemianie Jezus widzi już przemianę wina w swoją krew. Pozwala, by codzienność dotknęła cudu – tylko ten, kto poważnie bierze to, co małe i codzienne, ujrzy Boży cud właśnie w codzienności. Słudzy na pewno dziwili się, napełniając wielkie stągwie wodą. Maryja skłoniła ich do tego. Potrzeba jest przynajmniej malutkiej wiary, żeby ujrzeć Boży cud[55].

Ważny jest komentarz starosty, który zwraca się do pana młodego: ty zachowałeś dobre wino aż do tej pory. Wraz z Jezusem nadeszła pora, gdy możemy pić wino, którego jest pod dostatkiem, i świętować wesele z Bogiem. Dzięki Jezusowi nasze życie nabrało nowego, wspaniałego smaku.

Ewangelista Jan nazywa cud w Kanie pierwszym znakiem Jezusa. Jest to znak chwały Boga, która rozbłyskuje w Jezusie. Dzięki temu znakowi uwierzyli w Niego Jego uczniowie.

Obraz wesela w Kanie wiąże się w nierozerwalny sposób z misterium wielkanocnym. Na krzyżu Jezus Oblubieniec oddaje życie za swój Kościół Oblubienicę, dokonując nierozerwalnych zaślubin, przypieczętowanych w dzień Wielkiej Nocy. Tutaj, w Kanie, owe zaślubiny w tajemniczy sposób już się urzeczywistniają. Bóg, który pierwszy umiłował każdego z nas, pierwszy wyznaje nam swą miłość. Chrystus Oblubieniec przychodzi do nas, żeby nam tę Bożą miłość wyznać. Dlatego pierwszy cud dokonuje się w Kanie Galilejskiej podczas wesela. Bo jest wielką zapowiedzią Godów Baranka.

Jezus porówna później Królestwo niebieskie do uczty weselnej. Jest to ta uczta, do której tęsknimy, a której przebłysk otrzymujemy w opowiadaniu o weselu w Kanie[56].

Dziękujmy w tej tajemnicy różańca za ową miłość Boga Oblubieńca, Boga, który kocha każdego z nas tak gorąco, jak oblubieniec swoją oblubienicę, i który chce nam nieustannie tę miłość okazywać.

Prośmy o to, byśmy jak Maryja potrafili wstawiać się za naszych bliskich, nie narzucając Bogu swoich osobistych planów i rozwiązań, ale zawierzając wszystko Jego Miłości.

3. Głoszenie Królestwa Bożego i wzywanie do nawrócenia

Gdy Jan został uwięziony, Jezus przyszedł do Galilei i głosił Ewangelię Bożą. Mówił: „Czas się wypełnił i bliskie jest królestwo Boże. Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię!” (Mk 1,15).

Jan przywołał do siebie dwóch spośród swoich uczniów i posłał ich do Pana z zapytaniem: „Czy Ty jesteś Tym, który ma przyjść, czy też innego mamy oczekiwać?” Gdy ludzie ci zjawili się u Jezusa, rzekli: „Jan Chrzciciel przysyła nas do Ciebie z zapytaniem: Czy Ty jesteś Tym, który ma przyjść, czy też innego mamy oczekiwać?” W tym właśnie czasie Jezus wielu uzdrowił z chorób, dolegliwości i uwolnił od złych duchów; także wielu niewidomych obdarzył wzrokiem. Odpowiedział im więc: „Idźcie i donieście Janowi to, coście widzieli i słyszeli: niewidomi wzrok odzyskują, chromi chodzą, trędowaci zostają oczyszczeni i głusi słyszą; umarli zmartwychwstają, ubogim głosi się Ewangelię. A błogosławiony jest ten, kto nie zwątpi we Mnie” (Łk 7,18-23).

I przyszli do Niego z paralitykiem, którego niosło czterech. Nie mogąc z powodu tłumu przynieść go do Niego, odkryli dach nad miejscem, gdzie Jezus się znajdował, i przez otwór spuścili nosze, na których leżał paralityk. Jezus, widząc ich wiarę, rzekł do paralityka: „Dziecko, odpuszczone są twoje grzechy”. A siedziało tam kilku uczonych w Piśmie, którzy myśleli w sercach swoich: „Czemu On tak mówi? On bluźni. Któż może odpuszczać grzechy, prócz jednego Boga?” Jezus poznał zaraz w swym duchu, że tak myślą, i rzekł do nich: „Czemu myśli te nurtują w waszych sercach? Cóż jest łatwiej: powiedzieć paralitykowi: Odpuszczone są twoje grzechy, czy też powiedzieć: Wstań, weź swoje łoże i chodź? Otóż, żebyście wiedzieli, iż Syn Człowieczy ma na ziemi władzę odpuszczania grzechów – rzekł do paralityka: Mówię ci: Wstań, weź swoje nosze i idź do swego domu!” On wstał, wziął zaraz swoje nosze i wyszedł na oczach wszystkich. Zdumieli się wszyscy i wielbili Boga, mówiąc: „Nigdy jeszcze nie widzieliśmy czegoś podobnego” (Mk 2,3-13).

Jezus obchodził wszystkie miasta i wioski. Nauczał w tamtejszych synagogach, głosił Ewangelię o królestwie i leczył wszystkie choroby i wszystkie słabości. A widząc tłumy, litował się nad nimi, bo byli znękani i porzuceni, jak owce nie mające pasterza. Wtedy rzekł do swych uczniów: „Żniwo wprawdzie wielkie, ale robotników mało. Proście Pana żniwa, żeby wyprawił robotników na swoje żniwo” (Mt 9,35-38 ).

Jeden z faryzeuszów zaprosił Go do siebie na posiłek. Wszedł więc do domu faryzeusza i zajął miejsce za stołem. A oto kobieta, która prowadziła w mieście życie grzeszne, dowiedziawszy się, że gości w domu faryzeusza, przyniosła flakonik alabastrowy olejku i stanąwszy z tyłu u Jego stóp, płacząc, zaczęła łzami oblewać Jego stopy i włosami swej głowy je wycierała. Potem całowała Jego stopy i namaszczała je olejkiem.

Widząc to faryzeusz, który Go zaprosił, mówił sam do siebie: „Gdyby on był prorokiem, wiedziałby, co to za jedna i jaka to jest ta kobieta, która się go dotyka, że jest grzesznicą”. Na to Jezus rzekł do niego: Szymonie, mam ci cos do powiedzenie”. On rzekł: „Powiedz, Nauczycielu”. „Pewien wierzyciel miał dwóch dłużników. Jeden winien mu był pięćset denarów, a drugi pięćdziesiąt. Gdy nie mieli z czego oddać, darował obydwom. Który z nich więc będzie go bardziej miłował?” Szymon odpowiedział: „Przypuszczam, że ten, któremu więcej darował”. On zaś mu rzekł: „Słusznie” osądziłeś”.

Potem zwróciwszy się w stronę kobiety, rzekł do Szymona: „Widzisz tę kobietę? Wszedłem do twego domu, a nie podałeś Mi wody do nóg; ona zaś łzami oblała Mi stopy i otarła je swymi włosami. Nie powitałeś Mnie pocałunkiem; a ona, odkąd wszedłem, nie przestała całować stóp moich. Głowy nie namaściłeś Mi oliwą; ona zaś olejkiem namaściła moje stopy. Dlatego powiadam ci: Odpuszczone są jej liczne grzechy, ponieważ bardzo umiłowała. A ten, komu mało się odpuszcza, mało miłuje”. Do niej zaś rzekł: „Odpuszczone są twoje grzechy”. Na to współbiesiadnicy zaczęli mówić sami do siebie: „Któż On jest, że nawet grzechy odpuszcza?” On zaś rzekł do kobiety: „Twoja wiara cię ocaliła, idź w pokoju” (Łk 7,36-50).

Wieczorem owego pierwszego dnia tygodnia, tam gdzie przebywali uczniowie, choć drzwi były zamknięte z obawy przed Żydami, przyszedł Jezus, stanął pośrodku i rzekł do nich: „Pokój wam!” A to powiedziawszy, pokazał im ręce i bok. Uradowali się zatem uczniowie ujrzawszy Pana. A Jezus znowu rzekł do nich: „Pokój wam! Jak Ojciec Mnie posłał, tak i Ja was posyłam”. Po tych słowach tchnął na nich i powiedział im: „Weźmijcie Ducha Świętego! Którym odpuścicie grzechy , są im odpuszczone, a którym zatrzymacie, są im zatrzymane” (J 20,19-23).

* * *

Kiedy Herod Antypas uwięził Jana Chrzciciela, Jezus podejmuje nauczanie w Galilei, kontynuując rozpoczęte przez Jana dzieło. Robi to jednak w inny sposób niż Jan – zbliża się do ludzi i głosi im Dobrą Nowinę.

Czas się wypełnił i bliskie jest królestwo Boże. Greckie określenie czasu – kairos oznacza właściwą chwilę, która konstytuuje czas, jest jego najgłębszym sensem[57]. „Czas się wypełnił” znaczy to, że osiągnął swoją pełnię. Skończył się już czas oczekiwania, nadeszło centralne wydarzenie całej historii i rozpoczęło się królowanie Boga. Pojawił się Jezus z Nazaretu, który jest uosobioną obecnością królestwa Bożego w świecie. Stało się tak nie dzięki zasługom ludzi, ale ponieważ Bóg ich tak obdarował. Wymaga to od nas nawrócenia i podporządkowania się królowaniu Boga. Jezus przynosi Dobrą Nowinę o zbawieniu wszystkich ludzi: Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię – gr. metanoeite znaczy nawracajcie się, przemieniajcie wasze umysły, wasze myślenie, wasze serca.

Przed Jezusem nawrócenie miało znaczenie moralne – polegało na zmianie obyczajów, na zreformowaniu własnego życia. Jezus to zmienia – nawrócenie nie znaczy już zawrócenia ze złej drogi i powrotu do starego przymierza, zachowania Prawa, ale uczynienie skoku do przodu i wejście do królestwa, uchwycenie zbawienia, które przyszło do ludzi darmowo, z wolnej inicjatywy kochającego Boga. Odtąd nie jest już tak, że musimy się nawrócić, by zbawienie przyszło do nas, ale mamy się nawrócić, bo zbawienie do nas już przyszło. Bóg nie czeka, aż człowiek zrobi pierwszy krok, aż radykalnie zmieni swoje życie, zacznie spełniać dobre uczynki, tak jakby zbawienie miało być zapłatą za nasze wysiłki. Nie, Bóg daje nam swoją łaskę i dzięki tej łasce możemy zmienić nasze złe uczynki. Najpierw jest Boży dar i dopiero dzięki niemu możemy zerwać z naszym grzechem, egoizmem, egocentryzmem[58]

Nawracajcie się i wierzcie. Wierzcie w Ewangelię, ufajcie Ewangelii, wierzcie Jezusowi. Nawrócenie wymaga wiary i zaufania Jezusowi Chrystusowi, który otwiera nam oczy, ukazuje drogę, naprawdę prowadzi do życia.

Trzecia tajemnica światła zachęca nas do rozważenia całej publicznej działalności Jezusa. Wszystko bowiem było Jego głoszeniem królestwa Bożego i wzywaniem do nawrócenia.

Jezus chodzi po wsiach i miasteczkach i głosi Ewangelię. Uzdrawia chorych, wypędza złe duchy, leczy słabości. Jezus lituje się nad ludźmi – biednymi, samotnymi i zgnębionymi, niczym owce pozbawione pasterza. W Ewangeliach liczne sa opisy cudów Jezusa. Ojciec Święty Jan Paweł II proponuje szczególnie dwa teksty do rozważenia w tych tajemnicach.

Pierwszy opisuje uzdrowienie paralityka. Pewnego dnia, gdy Jezus przebywał w Kafarnaum, rozeszła się wieść, że jest w domu – zapewne w domu Szymona Piotra. Natychmiast więc zgromadził się tam tak wielki tłum, że nie można było wejść przez drzwi. Nigdzie nie było wolnego miejsca, a Jezus wszystkim głosił naukę. Przyszło czterech – być może przyjaciele lub krewni chorego – i bardzo chcieli dostać się z nim do Mistrza. Wiedzieli już, że Jezus wielu chorych uzdrowił. O tym, jak bardzo musieli być zdeterminowani, mówi nam sposób, w jaki dostali się do Niego. Odkryli dach domu, co nie było fizycznie rzeczą trudną – palestyńskie domy w tamtych czasach miały dachy zrobione z gałęzi i gliny; narażało ich to natomiast z pewnością na drwiny tłumu i gniew ludzi, do których dom należał. Sam Jezus, widząc nosze z chorym zjeżdżające z sufitu, chyba nie mógł się nie uśmiechnąć, ale i zadziwić wiarą tych ludzi. i widząc ich wiarę, mówi: Dziecko, odpuszczone są twoje grzechy. W domu siedziało też kilku uczonych w Piśmie, którzy zgorszyli się tymi słowami i myśleli w sercach swoich, że Jezus bluźni, bo tylko Bóg może odpuścić grzechy. Jezus poznał w swym duchu, że tak myślą, i powiedział: Cóż jest łatwiej: powiedzieć paralitykowi, że odpuszczone są jego grzechy, czy też żeby wstał, wziął swoje łoże i poszedł. i by pokazać im swoją władzę odpuszczania grzechów, kazał wstać paralitykowi, a on uzdrowiony wstał i wyszedł na oczach wszystkich.

Drugie wydarzenie do rozważenia to Łukaszowy opis pobytu Jezusa w domu faryzeusza Szymona. Kiedy Jezus przyszedł do Szymona, żeby spożyć z nim posiłek, przyszła tam pewna prostytutka, którą wszyscy znali, i wiedzieli, jaki zawód wykonuje. Kobieta płakała u stóp Jezusa, namaszczała Mu stopy olejkiem i włosami je wycierała. Możemy sobie wyobrazić konsternację i zgorszenie faryzeusza, jego ironiczny uśmiech. Gdyby On wiedział, kim ona jest.... Jezus na ten ironiczny uśmiech odpowiada przypowieścią o dwóch dłużnikach, z których jeden był winien wierzycielowi 500, a drugi 50 denarów. Gdy nie mieli z czego oddać, wierzyciel obydwóm darował. Obaj okazują wdzięczność – proporcjonalnie do wielkości długu. W podobny sposób owa grzeszna kobieta okazała Jezusowi więcej czci i szacunku niż gospodarz, którego zgorszyła jej obecność, a sam zaniedbał wobec Jezusa tego wszystkiego, co nakazywały ówczesne zwyczaje i kurtuazja. Potępiona przez otoczenie kobieta znalazła obrońcę w Jezusie. Odpuszczono jej liczne grzechy, ponieważ bardzo umiłowała. Piękna i wzruszająca scena. Kobieta, która miała już dość grzechu, szuka życia w promieniach autentycznej miłości i znajduje je. Jezus jej przebacza i daje wiarę w to, że jest możliwa odbudowa jej zranionego serca, tak by mogło ono kochać czystą miłością zarówno Boga, jak i człowieka.

Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię. Jezus chce nam udzielać swojego przebaczenia, bo wie, że każdy z nas tego potrzebuje. Jego serce jest cierpliwe i wielkiego miłosierdzia. Nie ma takiego grzechu, którego On nie mógłby odpuścić. Po swojej śmierci i zmartwychwstaniu przekazał władzę odpuszczania grzechów swoim uczniom. Którym odpuścicie grzechy, są im odpuszczone. Wystarczy oddać Jezusowi nasze rozbite, poranione grzechem serca, a On je z miłością uzdrowi. Prośmy o to w tej tajemnicy różańcowej.

4. Przemienienie na górze Tabor

Po sześciu dniach Jezus wziął z sobą Piotra, Jakuba oraz brata jego, Jana, i zaprowadził ich na górę wysoką, osobno. Tam przemienił się wobec nich: twarz Jego zajaśniała jak słońce, odzienie zaś stało się białe jak światło. A oto ukazali się im Mojżesz i Eliasz, rozmawiający z Nim. Wtedy Piotr rzekł do Jezusa: „Panie, dobrze, że tu jesteśmy; jeśli chcesz, postawię tu trzy namioty: jeden dla Mojżesza i jeden dla Eliasza”. Gdy on jeszcze mówił, oto obłok świetlany osłonił ich, a z obłoku odezwał się głos: „ To jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie, Jego słuchajcie!” Uczniowie, słysząc to, upadli na twarz i bardzo się zlękli. A Jezus zbliżył się do nich, dotknął ich i rzekł: „Wstańcie, nie lękajcie się!” Gdy podnieśli oczy, nikogo nie widzieli, tylko samego Jezusa.

A gdy schodzili z góry, Jezus przykazał im, mówiąc: „Nie opowiadajcie nikomu o tym widzeniu, aż Syn Człowieczy zmartwychwstanie”. Wtedy zapytali Go uczniowie: „Czemu więc uczeni w Piśmie twierdzą, że najpierw musi przyjść Eliasz?” On odparł: „Eliasz istotnie przyjdzie i wszystko naprawi. Lecz powiadam wam: Eliasz już przyszedł, a nie poznali go i postąpili z nim tak, jak chcieli. Tak i Syn Człowieczy ma od nich cierpieć”. Wtedy uczniowie zrozumieli, że mówił im o Janie Chrzcicielu( Mt 17,1-13).

Po sześciu dniach Jezus wziął z sobą Piotra, Jakuba i Jana i zaprowadził ich samych osobno na górę wysoką. Tam się przemienił wobec nich. Jego odzienie stało się lśniąco białe, tak jak żaden na ziemi folusznik wybielić nie zdoła. i ukazał się im Eliasz z Mojżeszem, którzy rozmawiali z Jezusem. Wtedy Piotr rzekł do Jezusa: „Rabbi, dobrze, że tu jesteśmy; postawimy trzy namioty: jeden dla Ciebie, jeden dla Mojżesza i jeden dla Eliasza”. Nie wiedział bowiem, co powiedzieć, tak byli przestraszeni. i zjawił się obłok, osłaniający ich, a z obłoku odezwał się głos: „ To jest mój Syn umiłowany, Jego słuchajcie!” i zaraz potem, gdy się rozejrzeli, nikogo już nie widzieli przy sobie, tylko samego Jezusa (Mk 9,2-8).

* * *

Według Tradycji, ukrzyżowanie Jezusa miało nastąpić czterdzieści dni po Jego przemienieniu. Dlatego też święto Przemienienia ustalono na dzień 6 sierpnia, czyli na czterdzieści dni przed świętem Podwyższenia Krzyża celebrowanym 14 września, w trakcie którego wspomina się mękę Jezusa na krzyżu. Święto Przemienienia rozpowszechniło się, gdy na górze Tabor wzniesiono kościół pod tym wezwaniem, a w V wieku było już popularne w Bizancjum, Syrii i Armenii. Z czasem stało się jednym z ważniejszych świąt chrześcijańskiego Wschodu[59]. Na Zachodzie pierwszą wzmiankę o tym święcie odnajdujemy w X wieku. Ale dopiero w wieku XV papież Kalikst III wprowadzi święto do kalendarza liturgicznego na pamiątkę zwycięstwa wojsk chrześcijańskich nad armią turecką pod Belgradem[60]. Tajemnicę przemienienia Kościół kontempluje zasadniczo dwa razy w ciągu roku liturgicznego: 6 sierpnia w święto Przemienienia i w II Niedzielę Wielkiego Postu.

Trzej Ewangeliści opisują nam przemienienie Jezusa na górze Tabor, z czego św. Marek mógł korzystać z naocznego świadectwa św. Piotra.

Minęło sześć dni od wyznania wiary przez Piotra pod Cezareą Filipową i zapowiedzi męki przez Jezusa. Pan zabiera z sobą trzech Apostołów – Piotra, Jakuba i Jana i prowadzi ich osobno na górę wysoką. Uczniowie zostawią za sobą wszystkie sprawy i troski, pracę, przyjaciół, całą rozpoczętą już działalność apostolską. Wyrwani z codziennego rytmu życia,.idą za Jezusem tam, gdzie jest cisza, samotność, oddalenie od wszelkiego zgiełku. To Jezus wybiera ich spośród innych Apostołów i wyprowadza na odosobnione miejsce.

Tam się przemienił wobec nich. Jezus nie przemienił się pośród zgiełku tłumów, ale wobec tych, którzy zostawili wszystko i poszli za Nim na ubocze.

Twarz Jego zajaśniała jak słońce, odzienie zaś stało się białe jak światło, powie nam Ewangelista Mateusz. Wynika stąd, że światło nie pochodziło z zewnątrz, ale z wnętrza Jezusa. Jego twarz nie była po prostu oświetlona, lecz jaśniała. Podobnie Jego szaty stały się białe jak światło. Widzimy tutaj różnicę w stosunku do podobnych teofanii ze Starego Testamentu. Jezus jaśnieje własnym światłem, a nie światłem odbitym; Jego twarz rozjaśnia nie tylko chwała Boga, jak to było w przypadku Mojżesza (zob. 2 Kor 3,7b), lecz również Jego własna chwała. Chwała Boga jest Jego własną chwałą[61]. Jezus nie jest jedną z wielkich postaci Starego Testamentu, które oglądały chwałę Boga i były świadkami teofanii. Nie jest tym, który widzi Boga, ale raczej pozwala się widzieć jako Bóg. Według tradycji żydowskiej, nowe życie w niebie porównuje się do lśniąco białego odzienia. W tym wydarzeniu został więc odkryty rąbek tajemnicy nowego życia.

Gdy się modlił, wygląd Jego twarzy się odmienił, a Jego odzienie stało się lśniąco białe – powie św. Łukasz (Łk 9,9-29). Chyba nie bez znaczenia bedzie powiedzieć, że przemiana Jezusa dokonała się podczas modlitwy. Na górze Tabor Jezus nie jest mistrzem, który naucza, ale Synem, który rozmawia ze swoim ukochanym Ojcem niebieskim i pozwala przyjaciołom przeżywać chwile bliskości między Nimi. On chce, żeby uczniowie stali się świadkami i uczestnikami Jego chwały potwierdzonej przez Ojca. Modlitwa Jezusa jest „kluczem” do zrozumienia całego wydarzenia. Dzięki niej przemienienie staje się nam bliskie., staje się tą tajemnicą, którą możemy nie tylko kontemplować, ale i naśladować. Jeśli celem naśladowania Jezusa jest przemienienie się w Niego, to modlitwa stanowi uprzywilejowaną drogę do tego celu.

W czasie przemienienia Jezusa ukazują się Eliasz i Mojżesz, którzy z Nim rozmawiają. Eliasz reprezentuje tu wszystkich proroków przepowiadających Mesjasza, a Mojżesz – Prawo. Mojżesz i Eliasz to nie tylko symbole Prawa i Proroków, ale także reprezentanci początku i końca tej historii zbawienia, jaka znalazła swoje urzeczywistnienie w Mesjaszu, który jest także sędzią czasów ostatecznych. Marek i Mateusz mówią, że Mojżesz i Eliasz „rozmawiali” z Jezusem, ale św. Łukasz podaje, czego ta rozmowa dotyczyła: mówili o Jego odejściu, którego miał dopełnić w Jeruzalem (Łk 9,31). Jezus niedawno zapowiedział uczniom swoją mękę (Łk 9,22 ), a Mojżesz i Eliasz są jakby potwierdzeniem Jego słów, które przychodzi z nieba. Męka znajduje się w sercu tajemnicy przemienienia. Chwały Jezusa nie da się oddzielić od krzyża.

Rabbi, dobrze, że tu jesteśmy; postawimy trzy namioty: jeden dla Ciebie, jeden dla Mojżesza i jeden dla Eliasza (Mk 9,5 ). Reakcja Piotra na te wydarzenia jest różnie interpretowana przez egzegetów. Być może ze strachu Piotr nie wiedział, co mówi, i w ten sposób wyraził chęć pozostania na górze, aby uchronić Jezusa od zapowiedzianej męki. A może Piotr tak dobrze czuł się w czasie widzenia, że chciał je przedłużyć.

I zjawił się obłok, osłaniający ich (Mk 9,7). Bóg dokonuje na swój sposób tego, co Piotr chciał dokonać na ludzki sposób: obłok, znak obecności Boga i Jego chwały osłania ich. Namioty Piotra są już niepotrzebne. Obłok oznacza zazwyczaj chwałę Bożą, ale Nowy Testament zaczyna go wiązać z Duchem Świętym i tak go interpretują Ojcowie komentujący przemienienie. Obłok jest widzialnym znakiem obecności Ducha Świętego, tak jak gołębica w czasie chrztu Jezusa w Jordanie[62].

Z obłoku odezwał się głos: „To jest mój Syn umiłowany, Jego słuchajcie” (Mk 9,7b). Chrystus zajmuje miejsce Prawa. We wszystkim, co mówi i co czyni, Jezus jest ostatecznym i pełnym wyrazem woli Ojca, jest nowym prawem. Także nie tylko nowym pośrednikiem objawienia, ale nowym, pełnym objawieniem się Boga ludziom. Wszystko, co konieczne, powiedział nam Bóg w swoim Synu, nie musimy i nie możemy już szukać innych objawień[63].

I zaraz potem, gdy się rozejrzeli, nikogo już nie widzieli przy sobie, tylko samego Jezusa (Mk 9,8). Znika obłok, nie ma już Mojżesza i Eliasza. Gaśnie światło. Jezus jest taki jak dawniej. Ale tylko w Nim w pełni objawia się cała Trójca Święta. Nikt nie idzie do Ojca inaczej jak tylko przez Jezusa.

Kiedy Mojżesz schodził z góry Synaj, nie wiedział, że skóra na jego twarzy promieniała na skutek rozmowy z Panem (Wj 34,29). Wiele razy obserwowałam ludzi wychodzących z modlitwy w kaplicy. Często z ich twarzy promieniował spokój i pogoda ducha. Oni spotkali Jezusa, a teraz wracają umocnieni tym widzeniem do swojej codzienności, do pracy, do rodzin. Do swoich codziennych problemów, często nie do rozwiązania, do kłopotów, często nie do udźwignięcia, i ciemności. Ale wracają „inni”, promieniujący przedziwnym światłem. Tak jak uczniowie schodzili z góry Tabor.

W tym Przemienieniu chodziło głównie o to, żeby usunąć z serc uczniów zgorszenie krzyża, a także ujawnieniem majestatu i dostojeństwa zapobiec zachwianiu się ich w wierze, jakie mogłoby nastąpić na widok poniżającej, choć dobrowolnie podjętej męki – powie św. Leon Wielki[64].

My wszyscy zmierzamy do tej chwały, którą otoczony jest Chrystus. Ale zanim przypadnie nam udział w chwale Pana, nie możemy się uchylać od udziału w Jego krzyżu. Życie stawia nas często w sytuacji próby, często ogarniają nas ciemności tak wielkie, że nie widać nawet małego promyka światła. Dostrzegamy tylko rzeczywistość, która daje nam odczuć całą swoją gorycz. Bardzo cierpimy i pytamy wtedy Pana: Dlaczego? W takiej próbie Ewangelia i przemienienie jaśnieją jako zadatek zwycięstwa. Całe to cierpienie przecież kiedyś się skończy. Pewnego dnia każdy z nas, a także cały wszechświat zostanie przemieniony, ponieważ każdy będzie podobny do Jezusa My wszyscy z odsłoniętą twarzą wpatrujemy się w jasność Pańską jakby w zwierciadle; za sprawą Ducha Pańskiego, coraz bardziej jaśniejąc, upodobniamy się do Jego obrazu (2 Kor 3,18).

Prośmy Jezusa w tej tajemnicy różańca świętego, aby nas umocnił w godzinie prób i ciemności, w godzinie krzyża. Niech światło Jego przemienienia będzie wtedy naszą nadzieją.

5. Ustanowienie Eucharystii

W pierwszy dzień Przaśników, kiedy ofiarowywano Paschę, zapytali Jezusa Jego uczniowie: „Gdzie chcesz, żebyśmy przygotowali Ci spożywanie Paschy?” i posłał dwóch spośród swoich uczniów z tym poleceniem: „Idźcie do miasta, a spotka was człowiek niosący dzban wody. Idźcie za nim i tam, gdzie wejdzie, powiedzcie gospodarzowi: Nauczyciel pyta: Gdzie jest dla Mnie izba, w której mógłbym spożyć Paschę z moimi uczniami? On wskaże wam na górze salę dużą, usłaną i gotową. Tam przygotujecie dla nas”. Uczniowie wybrali się i przyszli do miasta, a tam znaleźli wszystko, tak jak im powiedział, i przygotowali Paschę.

Z nastaniem wieczoru przyszedł tam razem z Dwunastoma. A gdy zajęli miejsca i jedli, Jezus rzekł: „Zaprawdę, powiadam wam: jeden z was Mnie wyda, ten, który je ze Mną”. Zaczęli się smucić i pytać jeden po drugim: „Czyżbym ja?” On im rzekł: „Jeden z Dwunastu, ten, który ze Mną rękę zanurza w misie. Wprawdzie Syn Człowieczy odchodzi, jak o Nim jest napisane, lecz biada temu człowiekowi, przez którego Syn Człowieczy będzie wydany. Byłoby lepiej dla tego człowieka, gdyby się nie narodził”.

A gdy jedli, wziął chleb, odmówił błogosławieństwo, połamał i dał im, mówiąc: „Bierzcie, to jest Ciało moje”. Potem wziął kielich i odmówiwszy dziękczynienie, dał im, i pili z niego wszyscy. i rzekł do nich: „To jest moja Krew Przymierza, która za wielu będzie wylana. Zaprawdę, powiadam wam: Odtąd nie będę już pił napoju z owocu winnego krzewu aż do owego dnia, kiedy pić będę go nowy w królestwie Bożym” (Mk 14,12-25).

Zob. także: Mt 26,17 nn.; Łk 22,7-13.

* * *

To był ostatni wieczór Jezusa. Opowiedzieli o nim wszyscy czterej Ewangeliści. Uczynili to jednak na podstawie różnych tradycji. Według jednej, której reprezentantem był św. Jan, ostatni posiłek był posiłkiem pożegnalnym, podczas którego Nauczyciel dał uczniom ostateczne wskazania, wyznaczając im spotkanie w domu Ojca i pozostawiając swój duchowy testament w symbolicznym geście – umyciu nóg. Inna tradycja, którą powtarzają Ewangelie synoptyczne, istotę tego wieczoru i ostatniej wieczerzy sytuuje w ustanowieniu Eucharystii.

Obie tradycje odwołują się do tego samego wydarzenia, a mianowicie daru, który Jezus czyni swym bliskim z własnego życia[65].

Jest pierwszy dzień Przaśników, czyli sam dzień Paschy. W tym dniu przystąpili do Jezusa uczniowie z pytaniem, gdzie mają przygotować wieczerzę paschalną. Wieczerzę paschalną spożywano zazwyczaj w gronie rodzinnym lub w gronie najbliższych przyjaciół, w liczbie 10–12 osób. Jezus był głową takiej wspólnoty złożonej z Apostołów i dlatego mógł wydać zlecenie przygotowania uroczystości. Jezus posyła dwóch z nich do miasta (według Łk 22,8 – są nimi Piotr i Jan). Tam mają spotkać człowieka niosącego dzban z wodą, za którym mają iść. Mężczyzna niosący dzban z wodą był nieomylnym znakiem rozpoznawczym, gdyż normalnie wodę w dzbanach nosiły kobiety. Człowiek ten zaprowadzi ich do domu, w którym Jezus pragnie spożyć ucztę paschalną. Gospodarzowi wystarczy powtórzyć słowa Jezusa, w których określa się jako Rabbi. Wynika z tego, że gospodarz wiedział, o kogo chodzi, i trzymał w pogotowiu przestronny pokój na piętrze, wyposażony w dywany. W tym pomieszczeniu uczniowie mają przygotować wszystko, co potrzebne do uczty paschalnej: gorzkie zioła, misę z potrawą z owoców, która swoim czerwonym kolorem miała przypomnieć Izraelitom ciężką pracę w niewoli przy wyrobie cegieł, wreszcie dostateczną ilość wina, gdyż ceremoniał uczty paschalnej przewidywał wówczas co najmniej trzy puchary. Nie ma tu mowy o baranku paschalnym, ale Jezus mówił tylko ogólnie o przygotowaniu wieczerzy[66]. Uczniowie zrobili tak, jak im Nauczyciel polecił.

Z nastaniem wieczoru – czyli według żydowskiej rachuby czasu, po zachodzie słońca – obchodzono w domach uroczystość paschalną, której centralnym wydarzeniem była rytualna wieczerza. Miała ona Żydom przypominać historyczny moment wyzwolenia z niewoli egipskiej. Ojciec rodziny lub ktoś będący głową zebranej wspólnoty objaśniał sens i znaczenie tej wieczerzy. Była to tzw. haggada paschalna. Po niej spożywano baranka paschalnego, niekwaszone chleby i specjalnie gorzkie zioła. Jezus zasiada ze swoimi bliskimi w pokoju na górze, który przygotowali apostołowie. Wśród uczniów panuje poważny nastrój. Czują, że jest to decydująca chwila. Jezus mówi im o tym, jak bardzo chciał spożyć tę Paschę razem z nimi, zanim będzie cierpiał. Dzieli się z nimi swoimi najgłębszymi uczuciami, a są to uczucia pełne nadziei. Ta Pascha będzie dla Niego ostatnią Paschą przed Jego spełnieniem w królestwie.

A gdy jedli, wziął chleb, odmówił błogosławieństwo, połamał i dał im, mówiąc: „Bierzcie, to jest Ciało Moje” (Mk 14,22). Sformułowania przytoczone przez Marka w opisie sceny ustanowienia Eucharystii: „brać”, „błogosławić”, „łamać” to typowe określenia z żydowskiej modlitwy przy stole. Nową rzeczą są słowa „Bierzcie....to jest Ciało Moje”. Chleb w świętowaniu Paschy był symbolem chleba upokorzenia, który przodkowie Izraelitów jedli w Egipcie. W trakcie Ostatniej Wieczerzy staje się on symbolem samego Jezusa, symbolem wspólnoty z Tym, który poniesie śmierć. Od tej chwili osobę Jezusa uobecniać będzie chleb spożywany wspólnie przez uczestników uczty[67]. Jezus przeprowadza identyfikację pomiędzy swoją Osobą a chlebem. Jest to szokujące i niepojęte.

Podczas żydowskiej Paschy między błogosławieństwem chleba a trzecim kielichem spożywano baranka paschalnego. O trzecim kielichu Jezus mówi: To jest moja Krew Przymierza, która za wielu będzie wylana (Mk 14,24). Wieczerza paschalna oraz uczta dni ostatecznych zostają ze sobą powiązane.

Określenie „Ciało i Krew” w kontekście męki i śmierci Jezusa oznaczają ciało, które umrze, i krew, która zostanie wylana, a więc chodzi o człowieka, który straci życie. Termin „krew” nawiązuje do śmierci na krzyżu i wskazuje na jej ofiarny charakter. Jezus ofiarowuje swoją krew Bogu, podobnie jak Mojżesz wylał krew zwierząt ofiarnych na ołtarz i w ten sposób uświęcił przymierze. Uczniowie zaś, pijąc Jego Krew, stają się uczestnikami tego przymierza. Eucharystia to ofiara za grzechy wszystkich ludzi.

W czasie uczty Jezus zapowiada zdradę jednego z uczniów – jeden z was Mnie wyda, ten, który je ze Mną (Mk14,18). Zdrajca jest wśród zgromadzonych i bierze udział w posiłku. Jest jednym z bliskich Jezusowi uczniów. Nie może zdradzić ktoś, kto nie jest blisko, kto jest na zewnątrz wspólnoty. Zapowiedź zdrady przypomina słowa Psalmu 41,10: Nawet mój przyjaciel, któremu ufałem i który chleb mój jadał, podniósł na mnie piętę. Gdy Jezus mówi w czasie uczty o zdradzie, uczniowie spoglądają niepewni jeden na drugiego. Zaczęli się smucić i pytać jeden po drugim: Czyżbym ja? Każdy z Apostołów ma przez chwilę świadomość, że zdrajcą może być właśnie on. Jeden z was – te słowa sprawiają, że przed człowiekiem odsłaniają się wszystkie mroczne kryjówki jego serca. Odżywają w pamięci wszystkie niewyznane grzechy, niewypowiedziane głośno myśli, instynkty zduszone zbyt późno, wszystkie mroczne wybory....Człowiek uświadamia sobie, że jest w nim dość brudu nie na jedną, lecz na wiele zdrad[68]. Każdy nosi w sobie przecież dość pychy, gniewu, lenistwa, pożądania, zazdrości, smutku, zwątpienia... Serce każdego z apostołów, ale i każdego z nas, pełne jest zdrad. Tej jeszcze nocy pewny siebie Piotr, który mówił: Choćby wszyscy zwątpili, to na pewno nie ja (Mk 14,29) zdradzi Pana aż trzy razy. Inni uczniowie rozproszą się i uciekną, gdy dojdzie do aresztowania ich Mistrza... Judasz zdradzi Jezusa chwilę później w Ogrodzie Oliwnym za pośrednictwem jednego z najświętszych znaków miłości – pocałunku. Ewangelista Jan powie, że Jezus wyraźnie pokazał uczniom, kto Go zdradzi. To ten, dla którego umoczę kawałek chleba i podam mu (J 13,26). Jezus wiedział doskonale, co dzieje się z Judaszem. Pokazuje uczniom wyraźnie, zupełnie tak, jakby dawał im znak – pomóżcie temu człowiekowi, bo on Mnie już przekreślił. Nikt jednak nie zrozumiał, o co Mu chodzi. Gdy Judasz wychodzi, myślą, że idzie zrobić zakupy, bo miał pieczę nad trzosem. A była noc (J 13,30) – zaznaczy Jan.

Judasz sam wychodzi w ciemną noc i sam niesie już noc w sobie, w swoim wnętrzu. Nie wiemy, dlaczego zdradził Mistrza. Jedni mówią, że z chciwości, bo zarobił na tym trzydzieści srebrników. Inni twierdzą, że ze strachu, bo nie chciał dzielić losu Jezusa jako Jego uczeń. Być może rozczarował się swoim Mistrzem. Spodziewał się, że jest On tym wymarzonym Mesjaszem, który odniesie zwycięstwo nad okupantem. Może w ten sposób chciał Go jeszcze sprowokować do działania. Trudno nam zrozumieć słowa Judasza, jakie kieruje do żołnierzy: Chwyćcie Go i prowadźcie ostrożnie (Mk 14,44). Skąd taka w nim troska w godzinie panowania ciemności?

Judasz wychodzi sam w ciemną noc i nikt za nim nie wybiega. i to właściwie była pierwsza profanacja Eucharystii. Ta wspólnota, za którą Jezus prosił Ojca, aby była jednością, za którą sam siebie złożył w ofierze przed chwilą, już się rozbiła. Ktoś wychodzi, a inni tego nie zauważają, lub nie chcą zauważyć. Nie widzą, jakie rozterki przeżywa ich przyjaciel. Nie ma ich także wtedy, gdy Judasz spostrzega swój błąd i próbuje go naprawić, doprowadzając do zmiany wyroku. Także wtedy pozostaje sam. i kończy tragicznie, poddając się rozpaczy. Piotr także tej nocy ulegnie lękowi i trzykrotnie zaprze się swego Mistrza. Inni uczniowie rozproszą się i uciekną jak tchórze. Nikt nie stanie przy Panu. Tak słaba była pierwsza wspólnota eucharystyczna...

Rozważając tę tajemnicę różańca, pamiętajmy jednak o tym, że Kościół i chrześcijanie otrzymują uzdrowienie i zadatek życia od Ciała, które nie zostało uzdrowione, ale umęczone i poranione umarło na krzyżu.

Tajemnice bolesne

1. Modlitwa Pan Jezusa w Ogrójcu

Po odśpiewaniu hymnu wyszli w stronę Góry Oliwnej. A Jezus im rzekł: „Wszyscy zwątpicie we Mnie. Jest bowiem napisane: Uderzę pasterza, a rozproszą się owce. Lecz gdy powstanę, udam się przed wami do Galilei”. Na to rzekł Mu Piotr: „Choćby wszyscy zwątpili, to na pewno nie ja”. Odpowiedział mu Jezus: „Zaprawdę, powiadam ci: dzisiaj, tej nocy, zanim kogut dwa razy zapieje, ty trzy razy się Mnie wyprzesz”. Lecz on tym bardziej zapewniał: „Choćby mi przyszło umrzeć z Tobą, nie wyprę się Ciebie”. Wszyscy zresztą tak samo mówili.

A kiedy przyszli do posiadłości zwanej Getsemani, rzekł Jezus do swoich uczniów: „Usiądźcie tutaj, Ja tymczasem się pomodlę”. Wziął z sobą Piotra, Jakuba i Jana i począł drżeć oraz odczuwać trwogę. i rzekł do nich: „Smutna jest moja dusza aż do śmierci; zostańcie tu i czuwajcie”. i odszedłszy nieco do przodu, padł na ziemię i modlił się, żeby – jeśli to możliwe – ominęła Go ta godzina. i mówił: „Abba, Ojcze, dla Ciebie wszystko jest możliwe, zabierz ten kielich ode Mnie. Lecz nie to, co Ja chcę, ale to, co Ty niech się stanie”.

Potem wrócił i zastał ich śpiących. Rzekł do Piotra: „Szymonie, śpisz? Jednej godziny nie mogłeś czuwać? Czuwajcie i módlcie się, abyście nie ulegli pokusie; duch wprawdzie ochoczy, ale ciało słabe”. Odszedł znowu i modlił się, wypowiadając te same słowa. Gdy wrócił, zastał ich śpiących, gdyż oczy ich były zmorzone snem, i nie wiedzieli, co Mu odpowiedzieć.

Gdy przyszedł po raz trzeci, rzekł do nich: „Śpicie dalej i odpoczywacie? Dosyć! Nadeszła godzina, oto Syn Człowieczy będzie wydany w ręce grzeszników. Wstańcie, chodźmy, oto blisko jest mój zdrajca”.

I zaraz, gdy On jeszcze mówił, zjawił się Judasz, jeden z Dwunastu, a z nim zgraja z mieczami i kijami wysłana przez arcykapłanów, uczonych w Piśmie i starszych. A zdrajca dał im taki znak: „Ten, którego pocałuję, to właśnie On; chwyćcie Go i wyprowadźcie ostrożnie”. Skoro tylko przyszedł, przystąpił do Jezusa i rzekł: „Rabbi!”, i pocałował Go. Tamci zaś rzucili się na Niego i pochwycili Go. A jeden z tych, którzy tam stali, dobył miecza, uderzył sługę najwyższego kapłana i odciął mu ucho.

A Jezus zwrócił się i rzekł do nich: „ Wyszliście z mieczami i kijami, jak na zbójcę, żeby Mnie pojmać. Codziennie nauczałem u was w świątyni, a nie pochwyciliście Mnie. Muszą się jednak wypełnić Pisma”.

Wtedy opuścili Go wszyscy i uciekli ( Mk 14,26-50).

Pogrążony w udręce, jeszcze usilniej się modlił, a Jego pot był jak gęste krople krwi, sączące się na ziemię (Łk 22,44).

Jezus mu rzekł: „Judaszu, pocałunkiem wydajesz Syna Człowieczego?” (Łk 22,48).

Z głośnym wołaniem i płaczem za swych dni doczesnych zanosił On gorące prośby i błagania do Tego, który mógł Go wybawić od śmierci, i został wysłuchany dzięki swej uległości.

I chociaż był Synem, nauczył się posłuszeństwa przez to, co wycierpiał. A gdy wszystko wykonał, stał się sprawcą zbawienia wiecznego dla wszystkich, którzy Go słuchają (Hbr 5,7-9).

* * *

Wszyscy czterej Ewangeliści opisują pójście Jezusa z uczniami na Górę Oliwną. Sam ogród znajdował się na jej zachodnim zboczu, jeszcze w południowym obrębie miasta, gdzie Jezus odbywał z uczniami ucztę pożegnalną[69]. Być może należał do właściciela domu, w którym spożywali wieczerzę. Przed wyruszeniem w drogę odśpiewano drugą część hymnu Hallel (Ps 115-118).

W drodze na Górę Oliwną, która prowadziła przez dolinę Cedronu, Jezus wygłosił smutne przepowiednie. Przepowiedział uczniom, że ich wiara zachwieje się, że wszyscy oni stchórzą w obliczu Jego pozornej niemocy, gdy trzeba będzie zdecydowanie zamanifestować wierność wobec Niego. Jezus cytuje tutaj tekst z Księgi Zachariasza 13,7 – mówiący o rozproszeniu owiec w momencie uderzenia w Pasterza. W odpowiedzi Piotr zapewnia Go, że choćby wszyscy zwątpili w Niego, on jeden na pewno nie zwątpi. Słowa Piotra mówią o jego zarozumiałości, zadufaniu w sobie, a także o tym, że ceni siebie wyżej od pozostałych uczniów. Pan przepowiada Piotrowi trzykrotne zaparcie się Go. Na to butny Piotr jeszcze raz zapewnia, że choćby miał umrzeć, nie wyprze się Mistrza. Uczniowie również zapewnili Jezusa, że Go nie opuszczą. Tak bardzo byli zarozumiali i wierzyli we własne siły.

Droga przez dolinę Cedronu prowadzi do miejsca, które nazywa się Getsemani, tzn. Ogród Oliwny. Dla Jezusa jest to ostatni moment, żeby uciec z Jerozolimy i umknąć wrogom. Nocna ucieczka przez Górę Oliwną udaremniłaby Jego pojmanie. Jezus podejmuje jednak inną decyzję. Zostawia uczniów i oddala się z trójką wybranych, najbliższych przyjaciół – Piotrem, Jakubem i Janem. Im to zwierza się ze swoich duchowych cierpień, ze swego lęku. W tym trudnym momencie potrzebuje ich obecności, zupełnie jakby nie czuł się na siłach, by samemu stawić czoła tak poważnym zagrożeniom. Oni to stają się świadkami Jego modlitwy. Jezus prosi ich, żeby czuwali i modlili się, żeby byli razem z Nim. Sam natomiast oddala się od nich i modli się samotności. Uczniowie widzą, jak bardzo jest udręczony i jak wielki ogarnia Go lęk. Osuwa się na ziemię i woła do Ojca. Prosi, by ominęła Go ta godzina męki. Jezus woła: Abba, Ojcze, dla Ciebie wszystko jest możliwe, zabierz ten kielich ode Mnie. Aramejski termin Abba był niewątpliwie słowem, którym Jezus zwracał się do Boga. To zwrot małego dziecka do ojca – Abba znaczy tatusiu. Wołanie pełne czułości i ufności, wyrażające szczególną więź, jaka łączyła Jezusa z Ojcem. Lecz teraz brzmi to jak okrzyk trwogi. Jezus błaga Ojca, by wyrwał Go tak okrutnej śmierci, by Go nie opuszczał. Wie, że to, co Go czeka, jest otchłanią grozy. Kielich symbolizował gniew Boży, który spada na nieprzyjaciół, ale także śmierć sprawiedliwego, którą Bóg przewidział w swoich planach. Całe człowieczeństwo Jezusa buntuje się, trwoży i woła. Łukasz powie, że Jego pot w czasie modlitwy był jak gęste krople krwi. Medycyna zna przypadki tak silnego wstrząsu psychicznego, skrajnego lęku lub osłabienia, kiedy człowiek może doświadczyć „krwawego potu” – hematidrozy.

Jezus, który nauczał o bliskości Boga, teraz sam pogrążony jest w uczuciu oddalenia i Jego nieobecności. Nieobecność Ojca to agonia Syna – agonia, która ukazuje, do jakiego stopnia Jezus czuł się Synem. Nie mógł żyć poza Ojcem. Ta chwila milczenia Boga to czas, gdy Bóg pozwala człowiekowi być człowiekiem i samemu decydować, w pełni wolności. Nie dyktuje mu, co ma robić. Do człowieka należy wziąć w swe ręce przeznaczenie i nadać mu sens. Ale jest to także czas, gdy człowiek powinien pozwolić Bogu być Bogiem, w uwielbieniu Jego tajemnicy. Jezus prosi Ojca, by Go wybawił od okrutnej śmierci na krzyżu i przekleństwa związanego z tym rodzajem kary. Po raz pierwszy prosi Ojca za siebie samego, o swoje ocalenie. Ale Jego modlitwa kończy się całkowitym poddaniem woli Ojca. Odzyskuje siły, by zaakceptować śmierć, patrząc na nią jako na wolę Ojca, jak na tajemniczy zamiar Ojca, którego zrealizowanie należy do Niego[70].

Gotowość Jezusa do pełnienia woli Bożej osiąga doskonałą pełnię. Jezus ogołocił się ze wszystkiego – wszystko spoczywa w rękach Ojca.

W czasie Jego modlitwy najbliżsi uczniowie, których prosił o czuwanie, posnęli. Woleli uciec przed próbą, zapadając w sen. W ten sposób stawiają czoła problemowi. Jezus wie, że uczniowie znaleźli się w niebezpieczeństwie niezrozumienia i Jego, i Jego Ojca. Zdaje sobie sprawę, że zdarzają się w życiu człowieka sytuacje tak bolesne i krytyczne, że mogą spowodować oddalenie się od Boga i zarazem utratę zbawienia. Dlatego zachęca uczniów do czuwania i modlitwy, bo tylko Bóg może dodać nowych łask i siły do udźwignięcia tego ciężaru. Modlitwa ma umocnić więź człowieka z Bogiem, by nigdy się od Boga nie oddalił.

Tymczasem przybywa Judasz z wysłannikami arcykapłanów i starszych oraz z liczną zgrają, by dokonać aresztowania. Ponieważ jest noc, Judasz umawia się , że znakiem, którym pozwoli rozpoznać Jezusa, będzie pocałunek. Pocałunek – najświętszy znak miłości staje się narzędziem zdrady. W Ewangelii Łukasza Jezus mówi Judaszowi – Judaszu, pocałunkiem wydajesz Syna Człowieczego? Jak wielki musiał być Jego ból, że zdrady dopuszcza się jeden z tych, którzy byli tak blisko Niego przez cały czas, gdy chodził i nauczał, że zdrady dopuszcza się przyjaciel. Sposób, w jaki pojawili się ludzie nasłani przez arcykapłanów, odpowiadał metodom, jakimi posługiwano się przy pojmowaniu niebezpiecznych przestępców. A Jezus przecież nauczał jawnie i publicznie, lecz wtedy bali się Go pojmać, lękając się reakcji tłumów. Teraz władza wykorzystuje ciemność nocy, by pojmać Go jak złoczyńcę. Jezus zarzuca oprawcom przewrotność i tchórzostwo. Ale podkreśla, że wszystko to, co się teraz dzieje, jest wynikiem woli Bożej, objawionej wcześniej przez usta proroków. W tym momencie w przerażeniu opuszczają Go wszyscy Jego uczniowie, i Jezus zostaje sam w swoim cierpieniu. Po uderzeniu Pasterza owce ulegają rozproszeniu.

Prośmy w tej tajemnicy różańca, byśmy zawsze pamiętali, że Jezus jest nami w naszym lęku przed cierpieniem, samotnością, bezsensem, śmiercią, że On już ten lęk „wziął na siebie” w Ogrójcu. Prośmy, byśmy tak jak On potrafili wtedy powiedzieć – „nie moja, lecz Twoja wola niech się stanie” z wiarą, że Ojciec wie najlepiej, co jest dobre, i nie daje nic ponad nasze siły.

2. Biczowanie Pana Jezusa

A Jezusa zaprowadzili do najwyższego kapłana, u którego zebrali się wszyscy arcykapłani, starsi i uczeni w Piśmie. Piotr zaś szedł za Nim w oddali aż na dziedziniec pałacu najwyższego kapłana. Tam siedział między służbą i grzał się przy ogniu.

Tymczasem arcykapłani i cały Sanhedryn szukali świadectwa przeciw Jezusowi, aby Go zgładzić, lecz nie znaleźli. Wielu wprawdzie zeznawało fałszywie przeciwko Niemu, ale świadectwa te nie były zgodne. A niektórzy wystąpili i zeznali fałszywie przeciw Niemu: „Myśmy słyszeli, jak on mówił: „Ja zburzę ten przybytek uczyniony ludzką ręką i w ciągu trzech dni zbuduję inny, nie ręką ludzką uczyniony”. Lecz i tu ich świadectwo nie było zgodne.

Wtedy najwyższy kapłan wystąpił na środek i zapytał Jezusa: „Nic nie odpowiadasz na to, co oni zeznają przeciw tobie?” Lecz On milczał i nic nie odpowiedział. Najwyższy kapłan zapytał Go ponownie: „Czy ty jesteś Mesjasz, Syn Błogosławionego?” Jezus odpowiedział: „Ja jestem. A ujrzycie Syna Człowieczego siedzącego po prawicy Wszechmocnego i nadchodzącego z obłokami niebieskimi”. Wówczas najwyższy kapłan rozdarł swoje szaty i rzekł: „Na cóż nam jeszcze trzeba świadków? Słyszeliście bluźnierstwo. Jak wam się zdaje?” Oni zaś wszyscy wydali wyrok, że winien jest śmierci. (Mk 14,53-64).

Kiedy Piotr był na dole, na dziedzińcu, przyszła jedna ze służących najwyższego kapłana. Zobaczywszy Piotra grzejącego się przy ogniu, przypatrzyła mu się i rzekła: „I ty byłeś z tym Nazarejczykiem Jezusem”. Lecz on zaprzeczył, mówiąc: „Nie wiem i nie rozumiem, co mówisz”. i wyszedł na zewnątrz do przedsionka, a kogut zapiał. Służąca, ujrzawszy go, znowu zaczęła mówić do tych, którzy tam stali:” To jest jeden z nich”. A on ponownie zaprzeczył. Po chwili ci, którzy tam stali, mówili znowu do Piotra: „ Na pewno jesteś jednym z nich, jesteś także Galilejczykiem”. Lecz on począł się zaklinać i przysięgać: „ Nie znam tego człowieka, o którym mówicie”. i zaraz powtórnie zapiał kogut. Wspomniał Piotr na słowa, które mu powiedział Jezus: „Pierwej, nim kogut dwa razy zapieje, trzy razy Mnie się wyprzesz”. i wybuchnął płaczem (Mk 14,66-72).

Zaraz wczesnym rankiem arcykapłani wraz ze starszymi i uczonymi w Piśmie i cały Sanhedryn powzięli uchwałę. Kazali Jezusa związanego odprowadzić i wydali Go Piłatowi. Piłat zapytał Go: „Czy ty jesteś Królem żydowskim?” Odpowiedział mu: „Tak, Ja nim jestem”. Arcykapłani zaś oskarżali Go o wiele rzeczy. Piłat ponownie Go zapytał: „Nic nie odpowiadasz? Zważ, o jakie rzeczy cię oskarżają”. Lecz Jezus nic już nie odpowiedział, tak że Piłat się dziwił.

Na każde zaś święto miał zwyczaj uwalniać im jednego więźnia, którego żądali. A był tam jeden, zwany Barabaszem, uwięziony z buntownikami, którzy popełnili zabójstwo w czasie rozruchów. Tłum przyszedł i zaczął domagać się tego, co zawsze dla nich czynił. Piłat im odpowiedział: „Jeśli chcecie, uwolnię wam Króla żydowskiego?” Wiedział bowiem, że arcykapłani wydali Go przez zawiść. Lecz arcykapłani podburzyli tłum, żeby uwolnił im raczej Barabasza. Piłat ponownie ich zapytał: „Cóż więc mam uczynić z tym, którego nazywacie Królem żydowskim?” Odpowiedzieli mu krzykiem: „ Ukrzyżuj go!” Wtedy Piłat, chcąc zadowolić tłum, uwolnił im Barabasza, Jezusa zaś kazał ubiczować i wydał na ukrzyżowanie (Mk 15,1-15).

* * *

Nocą, w obecności całego Sanhedrynu, zanim jeszcze doszło do formalnego oskarżenia przed namiestnikiem rzymskim, który sam tylko miał prawo wymierzyć karę śmierci, toczy się rozprawa przeciwko Jezusowi. Zebrało się całe gremium kierownicze Żydów w Jerozolimie: arcykapłani, uczeni w Piśmie i starsi. Od początku wiadomo, że Jezus musi umrzeć (Mk 14,55) – decyzja o Jego śmierci zapadła już wcześniej. Szukano jednak wystarczająco obciążającego Jezusa materiału. Cechą żydowskiego procesu jest przesłuchanie świadków, przy czym wymagana jest niezwykła zgodność w zeznaniach przynajmniej dwóch świadków. Oskarżyciele Jezusa z góry byli nastawieni na to, żeby znaleźć w Nim winę. Sytuacja skomplikowała się o tyle, że świadkowie wypowiadają niezgodne oskarżenia. Ingeruje więc arcykapłan, zwracając się do Jezusa, co On na to, ale Jezus odpowiada milczeniem. Arcykapłan stawia więc pytania, czy jest Mesjaszem, Synem Błogosławionego. Na to Jezus odpowiada słowami Księgi Daniela, mówiącej o chwalebnym przyjściu Syna Człowieczego na obłoku i zasiadaniu po prawicy Boga, co oznaczało udział Jezusa w mocy i władzy Najwyższego. Arcykapłan dopatruje się w słowach Jezusa bluźnierstwa i na znak protestu rozdziera swe szaty, jak to było wówczas w zwyczaju. Tylko Bóg był uważany za ostatecznego sędziego, więc wypowiedź Jezusa była wystarczająca, by uznać Go winnym kary śmierci za popełnienie bluźnierstwa.

W czasie gdy Jezus jest przesłuchiwany u arcykapłana, dokonuje się ciąg dalszy dramatu Piotra. Piotr po ucieczce z Getsemani przełamał swój strach i przyszedł na dziedziniec arcykapłana. Apostoł, który zawsze był tak blisko Jezusa, teraz – jak powie Ewangelista – idzie za Jezusem w oddali. W ciemnościach nocy zbliża się do sług grzejących się przy ognisku. i nagle pada uwaga służącej – i ty byłeś z tym Nazarejczykiem Jezusem. Piotr odpowiada, że nie wie i nie rozumie, o czym ona mówi. Chce być z Jezusem, ale wypiera się znajomości z Nim. Wychodzi na zewnątrz, gdy jednak służąca powtarza, że jest on jednym z nich, Piotr znowu zaprzecza. Poświęcił dla Jezusa wszystko. Zostawił swój dom, żonę, rodzinę, porzucił pracę, którą kochał. Chodził z Jezusem wszędzie. Starał się upodobnić do swojego Mistrza – i to się chyba stało, bo służąca go rozpoznaje jako jednego z nich... A teraz tchórzliwie kłamie, udaje, że nie zna Tego, który był dla niego wszystkim.... Jedna chwila słabości, która przekreśla całe lata życia, przyjaźni, wspólnoty..... Piotr pozostał przy Mistrzu, ale tylko z daleka, fizycznie. Duchowo już od Niego odszedł.... Chce być blisko Jezusa, ale z daleka od Jego krzyża. Gdy trzeci raz słyszy, że jest jednym z uczniów Jezusa, zaklina się i zapiera, że nie zna tego człowieka. Być może było tak, że Piotr znał innego Jezusa: cudotwórcę, wielkiego uzdrowiciela, nauczyciela, którego przychodziły słuchać tłumy.... A teraz widzi słabego, związanego powrozami skazańca. Człowieka, od którego Bóg się odwrócił.... Piotr przecież nie przestał kochać Jezusa. Ale okoliczności są takie, że lepiej się teraz do Mistrza nie przyznawać... i nagle słyszy pianie koguta. Łukasz powie, że Pan obrócił się i spojrzał na Piotra (Łk 22,61). To spojrzenie Jezusa pełne miłości wystarczyło, żeby Piotr przypomniał sobie o Jego słowach: Dziś, nim kogut zapieje, trzy razy się Mnie wyprzesz. Piotr wychodzi na zewnątrz i wybucha płaczem. Trzy razy wyparł się znajomości z Mistrzem, choć Ten go ostrzegał. Raz na zawsze pozbawiony zostaje złudzeń co do swojej osoby i łzami obmywa swój grzech. Potem, już po wniebowstąpieniu Pana, ilekroć będzie głosił innym o Jego Męce i zmartwychwstaniu, zawsze już dodaje: ale ja się Go zaparłem, ja Go zostawiłem wtedy, gdy On mnie tak bardzo potrzebował... To już jest zupełnie inny Piotr, nie butny, pewny siebie i chełpliwy, ale pełen pokory i świadomości swego tchórzostwa i grzechu.

Wczesnym rankiem, gdy już Sanhedryn powziął uchwałę o śmierci Jezusa, prowadzą Go do Piłata. Prawo rzymskie zakazywało Żydom wykonywać kary śmierci, dlatego członkowie Sanhedrynu musieli udać się do namiestnika rzymskiego – Poncjusza Piłata, by ten zatwierdził ich wyrok. Na czas najważniejszych świąt Piłat, który rezydował w Cezarei Nadmorskiej, przybywał do Jerozolimy, by móc szybko przeciwdziałać ewentualnym zamieszkom czy niepokojom.

W odróżnieniu od żydowskiej procedury prawnej, która w wypadku oskarżenia opierała się głównie na wypowiedziach świadków, rzymski trybunał dopuszczał możliwość obrony i oskarżonego przesłuchiwano osobiście[71]. Pytanie, które zadaje Jezusowi Piłat, opiera się na oskarżeniach Sanhedrynu. Jezusa przedstawiono jako samozwańczego króla mesjańskiego. Piłat musiał to więc zinterpretować politycznie i w Jezusie zobaczyć politycznego przywódcę i powstańca, usiłującego walczyć o wolność Żydów. Zdaje sobie jednak sprawę z tego, że jedynym powodem wydania Jezusa jest nienawiść arcykapłanów. Próbuje dalej pytać Jezusa i usłyszeć od Niego słowa obrony, ale On milczy. A ja nie słyszę – jak głuchy; i jestem jak niemy, co ust nie otwiera (Ps 38,14). Jezus, milcząc, chce powiedzieć, że nie jest królem w aspekcie politycznym, że jest innym królem.

Piłat był namiestnikiem przekupnym, oskarżanym o gwałtowność charakteru, rozboje, okrucieństwo. Nastawiony wrogo do Żydów, musiał się jednak liczyć z ich zdaniem, ponieważ w tym czasie chwiejna była jego pozycja w Rzymie. Nie widząc winy w Jezusie, zamierzał Go uwolnić. Przypomniał o zwyczaju uwalniania jednego z więźniów z okazji większych świąt. Słysząc o popularności Jezusa, liczył na to, że tłum zażąda Jego uwolnienia. Lecz stało się inaczej. Podburzony przez arcykapłanów lud domaga się uwolnienia Barabasza, oskarżonego o zabójstwo w czasie rozruchów. Dla Jezusa lud domaga się tego rodzaju kary, jaką przewidywało rzymskie prawo dla buntowników nie posiadających rzymskiego obywatelstwa, czyli ukrzyżowania. Piłat zaczyna tracić kontrolę nad sytuacją, a bojąc się, że zostanie oskarżony przed cezarem (zob. J 19,12), skazuje Jezusa na chłostę i ukrzyżowanie, uwalnia zaś Barabasza.

Rozpoczyna się fizyczna męka Jezusa. Żołnierze zaprowadzili Go do wnętrza pałacu, czyli do pretorium. Biczowanie było okrutną karą pochodzenia rzymskiego stosowaną wobec niewolników, która miała skrócić męki na krzyżu wskutek uprzedniego obfitego upływu krwi. Zdarzało się niekiedy, że skazaniec kończył życie pod razami biczów, gdyż liczba uderzeń nie była ograniczona. Ofiarę przywiązywano do słupa w taki sposób, by plecy, pośladki i nogi były jednakowo wystawione na uderzenia. Jako narzędzie biczowania używano dyscypliny sporządzonej z 2-3 rzemieni zakończonych metalowymi kulkami lub kośćmi, po to, by sprawić większy ból, a równocześnie bardziej uszkodzić ciało.

Ostatnie badania Całunu Turyńskiego potwierdzają jego autentyczność. Jeśli obraz odbity na całunie to faktycznie obraz Jezusa, możemy łatwiej sobie wyobrazić rany zadane podczas biczowania. Pokrywają one praktycznie całe ciało oprócz głowy, przedramion i stóp. Na plecach jest ich najwięcej. Każdy z tych śladów ma ok. 3, 8 cm długości. Jest ich od 90 do 120. Rany zgrupowane są po trzy, rozchodzą się od poziomu lędźwi w górę z obu stron ramion i w dół od prawej strony na nogach. Można ocenić, że uderzenia zadawane były przez kogoś, kto stał z tyłu za ofiarą. Rany widoczne z przodu ciała są prawdopodobnie skutkiem zawijania się końców rzemieni przy uderzeniach w górnej części wokół klatki piersiowej i obojczyków, w dolnej wokół ud. Prawdopodobnie bijących było dwóch – jeden wyższy od swego towarzysza, przy czym z wyraźnym sadyzmem uderzał on ofiarę nie tylko po plecach, ale i po nogach[72].

Jakże wielki musiał być ból rozrywanego ciała najwrażliwszego z ludzi… Trzeba, abyśmy uświadomili sobie, że to każdy z nas trzyma w swej ręce bicz, którym zadaje ból i rani najświętsze Ciało. To nasz grzech zadaje rany Zbawicielowi. Jego rany – to rany zadane przez moją pychę, egoizm, moją chorą ambicję, próżność, moje obżarstwo czy pijaństwo, przez mój gniew, pożądliwość, moje lenistwo i opieszałość.

Spadła nań chłosta zbawienna dla nas, a w jego ranach jest nasze uzdrowienie (Iz.53,5). Tak wielka jest miłość Jezusa do nas, że Jego rany są naszym uzdrowieniem. Krew z Jego ran obmywa nas z naszego grzechu. Jezus prosi nas, byśmy Go już nie biczowali naszymi grzechami. Kocha nas tak bardzo, że umęczony i ubiczowany czeka, aż zanurzymy się w Jego krwi, aby odzyskać zdrowie.

Prośmy w tej dziesiątce różańca, abyśmy w pokusie grzechu potrafili zobaczyć kochający wzrok ubiczowanego Zbawiciela – i jak Piotr wybuchnąć płaczem skruchy.

3. Cierniem ukoronowanie

Żołnierze zaprowadzili Go do wnętrza pałacu, czyli do pretorium, i zwołali całą kohortę. Ubrali Go w purpurę i uplótłszy wieniec z ciernia, włożyli Mu na głowę. i zaczęli Go pozdrawiać: „Witaj, Królu żydowski!” Przy tym bili Go trzciną po głowie, pluli na Niego i przyklękając, oddawali Mu hołd. A gdy Go wyszydzili, zdjęli z Niego purpurę i włożyli na Niego własne Jego szaty (Mk 15,16-20).

Oto się powiedzie mojemu Słudze, wybije się, wywyższy i bardzo wyrośnie. Jak wielu osłupiało na Jego widok – tak nieludzko został oszpecony Jego wygląd i postać Jego była niepodobna do ludzi – tak mnogie narody się zdumieją, królowie zamkną przed Nim usta, bo ujrzą coś, czego im nigdy nie opowiadano, i pojmą coś niesłychanego (Iz 52,13-15).

On wyrósł przed nami jak młode drzewo i jakby korzeń z wyschniętej ziemi. Nie miał on wdzięku ani też blasku, aby chciano na niego popatrzeć, ani wyglądu, by się nam podobał. Wzgardzony i odepchnięty przez ludzi, Mąż boleści, oswojony z cierpieniem, jak ktoś, przed kim się twarz zakrywa, wzgardzony tak, iż mieliśmy go za nic. Lecz on się obarczył naszym cierpieniem, on dźwigał nasze boleści, a my uznaliśmy go za skazańca, chłostanego przez Boga i zdeptanego.

Lecz on był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy.

Spadła nań chłosta zbawienna dla nas, a w jego ranach jest nasze uzdrowienie (Iż 53,2-5).

Ja zaś jestem robak, a nie człowiek,
pośmiewisko ludzkie i wzgardzony przez lud.
Szydzą ze mnie wszyscy, którzy na mnie patrzą,
rozwierają wargi, potrząsają głową:
„Zaufał Panu, niechże go wyzwoli,
niechże go wyrwie, jeśli go miłuje” (Ps 22,7-9).

Pan Bóg otworzył mi ucho, a ja się nie oparłem ani się nie cofnąłem. Podałem grzbiet mój bijącym i policzki rwącym mi brodę. Nie zasłoniłem mojej twarzy przed zniewagami i opluciem. Pan Bóg mnie wspomaga, dlatego jestem nieczuły na obelgi, dlatego uczyniłem twarz moją jak głaz i wiem, że wstydu nie doznam
(Iz 50,5–7).

* * *

Po biczowaniu żołnierze rzymscy, którzy byli świadkami procesu Jezusa, dali upust swojej brutalności i zaczęli szydzić z Jezusa. Słyszeli, jak odpowiedział Piłatowi, że jest królem – chcą więc Mu teraz oddać należną „cześć”. Na głowę włożyli Mu koronę wykonaną z cierniowego krzewu (być może była to palestyńska roślina nazywana dziś spina Christi), boleśnie raniąc skórę i mięśnie aż do kości czaszki. Żołnierz pomaga sobie przy wbijaniu Jezusowi na głowę cierniowej czapy jakimś narzędziem, żeby nie poranić sobie rąk. Tym większy jest ból Jezusa. Na zakrwawione ramiona narzucają Mu purpurowy płaszcz, który znaleźli, a w rękę wciskają trzcinę zamiast berła. i zaczyna się „teatr”. Podchodzą do Niego, przyklękają, oddając Mu szyderczy hołd, a przy tym plują na Niego i drwią z Niego. Witaj Królu żydowski! Biją Go trzciną po głowie, zadając jeszcze większy ból.

Czy dzisiaj nie jesteśmy świadkami podobnych scen? Myślę o żołnierzach pilnujących więźniów w Iraku, czy nie tak dawno w Kosowie. Do czego zdolny jest człowiek w chwili napięcia i lęku?

Żołnierze rzymscy byli świadkami, jak Jezus niedawno wjeżdżał uroczyście do Jerozolimy. Widzieli, jak lud słał płaszcze przed osiołkiem, na którym siedział. Jak uroczyście witano Syna Dawida, machając gałązkami palmowymi. A teraz wszystko się zmieniło. Tan sam lud krzyczał przed chwilą: „Ukrzyżuj Go!”. Teraz ten Król, na cześć którego wołano: „Hosanna Synowi Dawidowemu!” – to tylko nędzny strzęp człowieka, który już jest skazany, który już właściwie nie istnieje. Plują więc na Niego i policzkują Go. Te szyderstwa mogły mieć związek z wyśmianiem Jezusa jako rzekomego Boga i Mesjasza, ale też dawały wyraz pogardzie dla całego narodu żydowskiego i jego przekonań religijnych.

My wiemy, że Jezus jest Synem Bożym, że jest prawdziwym Królem żydowskim i Królem nas wszystkich. Ale czy nasze zachowanie nie szydzi często z Jego władzy nad nami? Wiemy, czego nasz Pan i Król pragnie od nas, lecz jak często uciekamy od tego, by robić to, co dla nas wygodne, co nam się podoba. Mówimy, że jest naszym Panem i Bogiem, lecz nie znajdujemy dla Niego czasu.

Jezus w purpurowym, krwawym płaszczu, w cierniowej koronie staje przed nami i prosi o naszą miłość. On, Pan i Król całego wszechświata, stoi przed nami jak żebrak, skatowany i umęczony.

Prośmy Go, aby Jego krew przelana podczas ukoronowania cierniem przemieniła nasz umysł, nasz sposób myślenia. Prośmy, by Jego krew uzdrowiła to, co zraniło naszą wyobraźnię, te wszystkie obrazy i myśli, nad którymi nie zawsze panujemy, a które ranią nas na nowo i prowadzą do grzechu; te myśli, które powracają do nas, wywołując na nowo nasz gniew, oburzenie, upokorzenie, pożądanie, odnawiając dawny ból czy nienawiść.

Zakończmy rozważanie tej tajemnicy różańcowej modlitwą św. Alfonsa Marii de Liguori:

„Wyjdźcie i popatrzcie, córki Syjonu, na króla Salomona w koronie, którą ukoronowała go jego matka w dniu jego zaślubin, w dniu radości jego serca (Pnp 3,11), Wyjdźcie, o dusze odkupione, córki łaski, wyjdźcie i zobaczcie waszego łagodnego króla w dniu Jego śmierci – dniu Jego radości, gdyż w dniu tym czyni was swoimi oblubienicami, oddając za was swoje życie na krzyżu (...), ukoronowanego koroną nie chwały, ale cierpień i zniewag (...).

O najpiękniejszy ze wszystkich ludzi! O największy z monarchów! Najukochańszy spośród wszystkich oblubieńców! Dlaczego cały okryty jesteś ranami i zniewagami? Jesteś Oblubieńcem, ale oblubieńcem krwi (por. Wj 4,25), gdyż przez swoją krew i swoją śmierć zechciałeś zaślubić nasze dusze. Jesteś Królem, lecz królem boleści i królem miłości, gdyż poprzez swoje cierpienia chciałeś pozyskać naszą miłość.

Najukochańszy Oblubieńcze duszy mojej, obym zawsze pamiętał, ile dla mnie wycierpiałeś, a tym samym nigdy nie przestał Cię kochać i Tobie się podobać! Miej litość nade mną, który tak dużo Cię kosztowałem. Za tyle udręk za mnie poniesionych oczekujesz jedynie mojej miłości. Tak, kocham Cię, godnego miłości nieskończonej, kocham Cię nade wszystko, lecz wciąż jeszcze za mało. Umiłowany mój, rozpal mocniej moje serce, jeśli pragniesz być bardziej miłowany. Pragnę bardzo być zawsze Twoim. (...)

Udziel nam łaski wierności dla Ciebie, a tym samym użycz wielkiego daru swej miłości. A jeśli będziemy Cię miłować, tym samym cenić będziemy zniewagi i cierpienia, które Ty tak bardzo umiłowałeś, i nie będziemy Cię prosić o nic innego, jak tylko o to, o co prosił Cię Twój wierny sługa i gorliwy uczeń – św. Jan od Krzyża: „Panie, cierpieć i być wzgardzonym dla Ciebie...”[73].

4. Droga krzyżowa

Następnie wyprowadzili Go, aby Go ukrzyżować. i niejakiego Szymona z Cyreny, ojca Aleksandra i Rufusa, który idąc z pola, tamtędy przechodził, przymusili, żeby niósł Jego krzyż (Mk 15,20b-21).

A szło za Nim mnóstwo ludu, także kobiet, które zawodziły i płakały nad Nim. Lecz Jezus zwrócił się do nich i rzekł: „Córki jerozolimskie, nie płaczcie nade Mną; płaczcie raczej nad sobą i nad waszymi dziećmi! Oto bowiem przyjdą dni, kiedy mówić będą: „Szczęśliwe niepłodne łona, które nie rodziły, i piersi, które nie karmiły”. Wtedy zaczną wołać do gór: Padnijcie na nas! i do pagórków: Przykryjcie nas! Bo jeśli z zielonym drzewem to czynią, cóż się stanie z suchym?”

Prowadzono też innych dwóch – złoczyńców, aby ich z Nim stracić (Łk 23,27-32).

Wszyscy pobłądziliśmy jak owce, każdy z nas się zwrócił ku własnej drodze, a Pan obarczył go winami nas wszystkich. Dręczono go, lecz sam pozwolił się gnębić, nawet nie otworzył ust swoich. Jak baranek na rzeź prowadzony, jak owca niema wobec strzygących ją, tak on nie otworzył ust swoich (Iz 53,6-7).

Potem mówił do wszystkich: „ Jeśli ktoś chce iść za Mną, niech się zaprze samego siebie, niech co dnia bierze krzyż swój i niech Mnie naśladuje. Bo kto chce zachować swoje życie, straci je, a kto straci swe życie z mego powodu, ten je zachowa. Bo cóż za korzyść dla człowieka, jeśli cały świat zyska, a siebie zatraci lub szkodę poniesie?” (Łk 9,23-25 ).

* * *

Po wyszydzeniu Jezusa żołnierze zaprowadzili Go na miejsce straceń. Zgodnie ze zwyczajem zarówno Żydów, jak i Rzymian, znajdowało się ono poza miastem. Wyprowadzenie skazańca z miasta było równoznaczne z wykluczeniem go ze społeczności. Skazańcy sami najczęściej nieśli na plecach poprzeczne belki krzyża aż na miejsce egzekucji. Wyrusza orszak złożony z Jezusa, dwóch złoczyńców i plutonu żołnierzy. Pełnymi zgiełku ulicami Jerozolimy zmierza powoli i z trudem w stronę nowego muru wybudowanego przez Heroda. Skalisty wzgórek przy drodze prowadzącej do Jerozolimy od strony północno-zachodniej, który w Ewangelii nosi nazwę Golgoty, ponieważ kształtem przypomina ludzką czaszkę, znajdował się jakieś sto metrów od niego. Na trasie było mnóstwo ludu (Łk 23,27). Zapewne nie szczędzono Jezusowi i Jego towarzyszom szyderstw i drwin.

Jezus po okrutnym biczowaniu i ukoronowaniu cierniem był już bardzo wyczerpany. Nie wiemy, ile razy upadał pod ciężarem belki. Żołnierze zaczęli obawiać się, że może nie dotrzeć na miejsce straceń. Przymusili więc Szymona z Cyreny, aby pomógł Jezusowi dźwigać krzyż.

Kim był Szymon z Cyreny? Ewangelista Marek powie, że był on ojcem Aleksandra i Rufusa, znanych prawdopodobnie w kościele rzymskim. Szymon pochodził z Cyreny – miasta leżącego na terenie dzisiejszej Libii, które początkowo było kolonią grecką, a potem rzymską, o dość licznej społeczności żydowskiej. Nie należało do miast spokojnych, skoro za cesarza Trajana dwa lata Żydzi walczyli z Rzymianami, a samo miasto zostało zburzone w wyniku zemsty. Z tak niespokojnego miejsca Szymon z rodziną przeniósł się do Jerozolimy, aby tutaj w spokoju spędzić swoją starość.

I niejakiego Szymona z Cyreny (...), który idąc z pola, tamtędy przechodził, przymusili... Wracał właśnie z pola. Szymon wszedł do historii chrześcijaństwa całkiem przypadkowo. Skończył ciężką, w upale wykonywaną pracę w polu i szedł, żeby odpocząć. Zapewne często wracał tamtędy do domu. Tym razem jednak schwytali go rzymscy żołnierze i przymusili, aby pomógł nieść drewnianą belkę krzyża. Przypadek i przymus. Szedł zwyczajnie drogą i natknął się na Jezusa. Być może pomyślał o pechu, że właśnie jemu się to przytrafiło. Żałował, że tego dnia nie wracał inną drogą. Wrócił do ojczyzny, żeby żyć spokojnie, a tu wpada w ręce rzymskich żołnierzy. Być może pomyślał też z przerażeniem, co powiedzą o nim sąsiedzi i znajomi, jeśli zobaczą go dźwigającego belkę jak skazaniec. Czy uwierzą mu, że jest niewinny i że wcale nie zna tego Człowieka? Po cichu przeklinał swojego pecha.

A być może było zupełnie inaczej, i Szymon znalazł się na drodze Jezusa z czystej ciekawości. Zobaczył zbiegowisko i chciał się dowiedzieć, co się dzieje. Od zawsze dramat drugiego człowieka wzbudzał ciekawość i zainteresowanie, czasem bywał też przedmiotem drwiny i zabawy innych. A może przywiodła go ciekawość wyższego rzędu. Zobaczył, że znowu Rzymianie prowadzą kogoś z naszych na śmierć. Może ów ktoś jest zbrodniarzem, ale może jest niewinny, i obecność w takim zbiegowisku staje się wyrazem sprzeciwu wobec okupanta.

Nie można też wykluczyć, że Szymon znał Skazańca. Spotkał Go wcześniej w świątyni lub w Betanii. i na krzyżowej drodze Jezusa znalazł się z czystej potrzeby serca, i teraz szedł współcierpiąc.

Nie wiemy, czy doniósł krzyż do samego końca. Tradycja mówi, że dwa razy upadał pod jego ciężarem. Co czuł, gdy wrócił do domu w ten paschalny wieczór? Czy potrafił się radować ucztą i opowieścią o wyjściu z niewoli, skoro czuł mocno na plecach ciężar zniewolenia?[74]

I przymusili Szymona... żeby niósł krzyż Jego. Nie zawsze da się powiedzieć, że mamy udział w cierpieniach Chrystusa. Nie zawsze krzyż, który niesiemy, jest krzyżem drugiego człowieka. Ale przecież każdy z nas dźwiga jakiś ciężar.

Jeśli niechętnie krzyż dźwigasz, będzie dla ciebie ciężarem i sam siebie jeszcze obarczysz, bo przecież trzeba go nosić. Jeśli zrzucisz jeden krzyż, na pewno spotka cię inny, może nawet cięższy – powie Tomasz à Kempis. Jeśli chętnie krzyż niesiesz, to i ciebie krzyż poniesie i zaprowadzi do upragnionego kresu, tj. tam, gdzie skończy się cierpienie, chociaż tu ono nie ustanie[75].

Szymon – pokorny przechodzień – doświadczył na plecach ciężaru Chrystusowego krzyża. Nie szukał go. To Bóg sam go znalazł. Żołnierze wyrwali Szymona z tłumu gapiów, ale czy rzeczywiście żołnierze? Nie ma przecież przypadków, podłego zrządzenia losu, ślepego fatum. Mówimy: Szymon, biedny przechodzień, ale to właśnie Bóg wybrał go sobie jako pomocnika i przyjął jego ofiarę, nawet jeśli dokonywana była pod przymusem. To Skazaniec, Jezus Chrystus, wyrwał Szymona z tłumu i obarczył swoim krzyżem. To Chrystus szuka człowieka i przychodzi do niego ze swoim krzyżem. On zna ludzkie serca. Człowiek przymusza człowieka i zadaje mu gwałt, ale Bóg z tego zadanego gwałtu potrafi wyprowadzić dla prześladowanego dobro. Może to spotkanie Szymona i jedno spojrzenie w oczy Skazańca zaowocowało w sposób zupełnie zaskakujący… Święty Paweł wspomina w Liście do Rzymian jakiegoś Rufusa i jego matkę: Pozdrówcie wybranego w Panu Rufusa i jego matkę, która jest i moją matką (Rz 16,13). Tradycja mówi, że Rufus i jego matka znani byli w gminie rzymskiej. Może właśnie to przypadkowe spotkanie Szymona z Jezusem na Drodze Krzyżowej otworzyło drogę do zbawienia jego rodzinie?

Jeszcze jedno spotkanie na Drodze Krzyżowej opiszą nam Ewangelie. Spotkanie Jezusa z płaczącymi niewiastami. Te kobiety okazały więcej odwagi i przywiązania do Nauczyciela niż mężczyźni. Przecisnęły się przez miotający obelgi, wrogi tłum, gdzie przecież kręcili się szpicle i agenci Sanhedrynu oraz rzymskiej policji. Przedarły się przez kordon rzymskich żołnierzy, by okazać współczucie swojemu Nauczycielowi. i Chrystus to współczucie dostrzega. Jezus ma przed sobą zaledwie trzy godziny życia. Jest obolały, głodny, spragniony, potwornie zmęczony przesłuchaniami. Ale nie myśli o swoim bólu, nie zamyka się w swoim cierpieniu. Zatrzymuje się przy płaczących kobietach, bo wie, że to współczucie otwiera ich serca i On chce je napełnić bogactwem swojego serca. Mówi, by nie płakały nad Nim, ale nad sobą i swoimi dziećmi. On jest w nieszczęsnej sytuacji, ale one i ich dzieci są w jeszcze gorszej. Chrystus wypowiada proroctwo o zburzeniu Jerozolimy, które ma się spełnić za trzydzieści kilka lat. Przepowiada czasy tak ciężkie, że kobieta samotna, wolna od odpowiedzialności za dzieci, będzie w lepszej sytuacji aniżeli te, zmuszone patrzeć na nieszczęście swych dzieci. Nie płaczcie nade Mną; płaczcie raczej nad sobą i nad waszymi dziećmi! i Jezus łączy to proroctwo o zburzeniu Jerozolimy z zapowiedzią końca świata. Mówi o dniach, w których grzesznicy będą ze wstydu błagać, aby przykryły ich góry i pagórki. Ale wtedy to wołanie będzie już daremne. Będą to dni objawienia prawdy. Chrystus mówi o tajemnicy grzechu – jeśli zło potrafiło dosięgnąć Zbawiciela świata i tak Go wyniszczyć, to co dopiero człowieka, który winien jest grzechu?[76] Ileż bólu i żalu jest w tej wypowiedzi Jezusa. Tak bardzo chciał nawrócić swój naród ku miłości. Kobiety pozostały z Nim do samego końca na Golgocie. Jego słowa wydały owoc. Oby wydały również w naszych sercach.

Prośmy Jezusa w czasie rozważania tej tajemnicy różańca, byśmy potrafili każdego dnia brać nasz krzyż i naśladować naszego Mistrza na krzyżowej drodze. Prośmy Go także, abyśmy potrafili być Szymonami na krzyżowych drogach naszych bliźnich.

5. Śmierć Pana Jezusa na krzyżu

Gdy przyszli na miejsce zwane „Czaszką”, ukrzyżowali tam Jego i złoczyńców, jednego po prawej, drugiego po lewej Jego stronie. Jezus zaś mówił: „Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą, co czynią”. A oni rozdzielili między siebie Jego szaty, rzucając losy.

Lud zaś stał i patrzył. A członkowie Sanhedrynu szydzili: „Innych wybawiał, niechże teraz siebie wybawi, jeśli jest Mesjaszem, Bożym Wybrańcem”. Szydzili z Niego i żołnierze; podchodzili do Niego i podawali Mu ocet, mówiąc: „Jeśli ty jesteś Królem żydowskim, wybaw sam siebie”. Był także nad Nim napis w języku greckim, łacińskim i hebrajskim: „To jest Król żydowski”.

Jeden ze złoczyńców, których tam powieszono, urągał Mu: „ Czyż ty nie jesteś Mesjaszem? Wybaw więc siebie i nas”. Lecz drugi, karcąc go, rzekł: „Ty nawet Boga się nie boisz, chociaż tę samą karę ponosisz? My przecież – sprawiedliwie, odbieramy bowiem słuszną karę za nasze uczynki, ale On nic złego nie uczynił”. i dodał: „ Jezu, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa”. Jezus mu odpowiedział: „Zaprawdę, powiadam ci: Dziś będziesz ze Mną w raju” ( Łk 23,33-43 ).

A obok krzyża Jezusowego stały: Matka Jego i siostra Matki Jego, Maria, żona Kleofasa, i Maria Magdalena. Kiedy więc Jezus ujrzał Matkę i stojącego obok Niej ucznia, którego miłował, rzekł do Matki: „Niewiasto, oto syn Twój”. Następnie rzekł do ucznia: „ Oto Matka twoja”. i od tej godziny uczeń wziął Ją do siebie (J 19,25-27 ).

A gdy nadeszła godzina szósta, mrok ogarnął całą ziemię aż do godziny dziewiątej. O godzinie dziewiątej Jezus zawołał donośnym głosem: „ Eloi, Eloi, lema sabachthani”, to znaczy: Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?” Niektórzy ze stojących obok, słysząc to, mówili: „ Patrz, woła Eliasza”. Ktoś pobiegł i nasyciwszy gąbkę octem, umieścił na trzcinie i dawał Mu pić, mówiąc: „Poczekajcie, zobaczymy, czy przyjdzie Eliasz, żeby go zdjąć z krzyża”. Lecz Jezus zawołał donośnym głosem i wyzionął ducha.

A zasłona przybytku rozdarła się na dwoje, z góry na dół. Setnik zaś, który stał naprzeciw Niego, widząc, że w ten sposób wyzionął ducha, rzekł: „Istotnie, ten człowiek był Synem Bożym” (Mk 15,33-39 ).

* * *

Doprowadzono Jezusa na miejsce, które przez Ewangelistów zostało zgodnie określone jako Golgota. Później zrodziła się legenda, jakoby wzgórze to kryło czaszkę Adama, a krew drugiego Adama przelała się na głowę pierwszego. Golgota znajdowała się poza miastem, w pobliżu bramy Efraima. Egzekucja miała się odbyć w obecności ludu, tak by nadać wydarzeniu jak największy rozgłos – miało ono być jednocześnie widowiskowe i odstraszające.

Tam ukrzyżowano Jezusa, a razem z Nim dwóch złoczyńców. Krzyżowanie wywodzące się z Persji było torturą, którą Rzymianie przejęli od Kartagińczyków. Karę taką wymierzano niewolnikom, złoczyńcom i przestępcom politycznym. Były to egzekucje nacechowane takim okrucieństwem, że pisarze wzdragali się przed ich opisywaniem, a malarze rzadko przedstawiali je na obrazach. Na Golgocie znajdowały się wbite na stałe pionowe pale, a skazańcy przynosili poprzeczną belkę, którą wsuwano w wyżłobienie na wierzchołku pala. Ramiona skazańca przywiązywano lub przybijano do belki. Toporne żelazne gwoździe wbijano w nadgarstki, ponieważ kruche kości dłoni nie utrzymałyby ciężaru ciała. Nogi również przywiązywano, lub przybijano do pala. Ofiara wisiała na krzyżu, dusząc się pod wpływem ucisku własnego ciężaru na płuca. Stężenie dwutlenku węgla stopniowo rosło, coraz bardziej obciążając pracę serca. Unieruchomione i pozbawione tlenu mięśnie zaczynały się kurczyć w straszliwych spazmach. W końcu ukrzyżowany umierał na skutek niewydolności serca lub przez uduszenie. Łamanie skazańcom goleni przyspieszało śmierć, ponieważ nie mogli się już unieść siłą nóg, żeby zaczerpnąć powietrza[77].

Święty Łukasz notuje modlitwę Jezusa, wypowiedzianą w chwili gdy kaci przybijali Go do krzyża. Nie jesteśmy w stanie wyobrazić sobie bólu, jaki wtedy odczuwał. Zdarto z Niego szaty, które zdążyły się przykleić do poranionego ciała, i rany otworzyły się na nowo. Straszny ból przebijanych rąk i nóg. A Jezus prosi w tym czasie Ojca, żeby przebaczył im, bo nie wiedzą, co czynią. Jak wielka zbawcza miłość Jezusa do tych, którzy zadają Mu cierpienie, zawarta jest w tych słowach. Skutek tej modlitwy za pogańskich żołnierzy widzimy w chwili śmierci Jezusa – setnik, człowiek odpowiedzialny za egzekucję Jezusa, dostrzega w Nim Syna Bożego i jako pierwszy poganin, na Golgocie, wyznaje: Istotnie, ten człowiek był Synem Bożym (Mk 15,39).

Nad głową Jezusa, tak jak to było w zwyczaju, wypisano w trzech językach (hebrajskim jako języku lokalnym, łacińskim jako urzędowym i greckim jako handlowym) napis z podaniem Jego winy: To jest Król żydowski. Oto wina, która stała się podstawą wydania wyroku śmierci. Oświadczenie Jezusa, prawdziwego Króla nie tylko żydowskiego, ale Króla całego świata i wszechświata, uznano za uzurpację królewskiej godności. Żołnierze i wszyscy przechodzący szydzili z Niego. Skoro jest królem, niech sam siebie wybawi. Również złoczyńca, którego powieszono obok, szydzi z Jezusa. Znajduje się tak blisko Zbawiciela, a nie potrafi Go rozpoznać. Ale obok jest jeszcze jeden złoczyńca. Nie wiemy, za jakie przestępstwa został skazany, i czym zasłużył na karę tak okrutnej śmierci. Przypuszczalnie przeszedł przez życie, popełniając wielkie zbrodnie. Jednak pozostało coś dobrego w jego sercu. Popełnił mnóstwo ciężkich grzechów, ale nie do końca zniszczył swoje sumienie. Nie zapomniał, co jest dobre, a co złe. Wisząc obok Jezusa, potrafi spojrzeć prawdzie w oczy i uznać swoje grzechy. Potrafi również dostrzec prawdę o przemijaniu ludzkiego życia i zobaczyć poza nim nowe życie, nowe królestwo sprawiedliwości. Być może całe jego życie pełne rozboju i niesprawiedliwości zdążało do tej jednej chwili, towarzyszenia Bogu w godzinie Jego męki. Całe życie „dobrego łotra” – jak go dziś nazywamy – zostaje wygrane w ciągu kilku sekund – odbywa swą spowiedź przed Jezusem. My przecież – sprawiedliwie [cierpimy, przyp. aut.], odbieramy bowiem słuszną karę za nasze uczynki ale On nic złego nie uczynił.

Wyznaje własne winy, uznając, że męka w jego przypadku jest zasłużona. Proklamuje niewinność Jezusa, rozkazując zamilknąć butnemu towarzyszowi.

Jezu, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa. Nigdy nie pojmiemy do końca godności i wielkości tego aktu wiary. To nie pierwszy papież, nie pierwszy biskup, ale łotr pierwszy adoruje Jezusa na krzyżu. To łotr wyznaje wiarę w momencie wyszydzenia Jezusa, w momencie Jego klęski, upokorzenia, upadku ziemskiej chwały, pośród drwin i śmiechu stojących obok dostojników. Dobry łotr proklamuje królewskość Jezusa w momencie najmniej tryumfalnym. Złoczyńca wyznaje, że wierzy w królestwo, które nie jest z tego świata, praktycznie uznając, że śmierć jest bramą do tego królestwa. Współuczestnictwo w męce Chrystusa czyni jego umysł tak jasnym, że wyczuwa i wyznaje zasadnicze prawdy[78]. Łotr wykorzystuje ostatnią szansę w życiu. Stracił wszystko, ale nauczył się mądrości. Już wie, co jest najważniejsze. i słyszy obietnicę Jezusa: Zaprawdę, powiadam ci: Dziś będziesz ze Mną w raju. Zostaje już na zawsze jedynym świętym kanonizowanym bezpośrednio przez samego Jezusa.

A obok krzyża Jezusowego stały: Matka Jego... Stabat Mater. Skoro Maryja stoi obok krzyża, to znaczy, że była świadkiem całej strasznej męki Syna. Słyszała krzyki: „Ukrzyżuj Go!”. Widziała Chrystusa biczowanego, broczącego krwią, z koroną cierniową na głowie, oplutego, poniżonego. Szła razem z Nim krzyżową drogą. Słyszała uderzenia młota, który wbijał gwoździe w ręce i stopy Syna. Maryja widziała każdy szczegół, przeżywała każdą ranę zadaną Jezusowi. Teraz stoi pod krzyżem w ciągu długich godzin konania swojego Syna. Uciekli wszyscy, przyjaciele, uczniowie. Pod krzyżem zostały trzy Marie i umiłowany uczeń Jan. Jakże ważna dla Jezusa była obecność Matki pod krzyżem, w chwili, gdy wydawało się, że opuścił Go Ojciec.

W ciągu tych godzin wszystko, co Jezus wycierpiał w ciele, Ona przecierpiała w swoim sercu. Słusznie więc pobożność chrześcijańska odniosła do Niej słowa z Pisma Świętego: Wszyscy, co drogą zdążacie, przyjrzyjcie się, patrzcie, czy jest boleść podobna do tej, co mnie przytłacza (Lm 1,12). Maryja była złączona z krzyżem Syna, zjednoczona z Jego cierpieniem. Była pierwszą, która współcierpiała. Na Kalwarii Maryja [z]łączyła się matczynym duchem z ofiarą Syna, z miłością godząc się, aby doznała ofiarniczego wyniszczenia żertwa z Niej narodzona (KK58).

Uderzające jest podobieństwo Maryi do Abrahama. Abraham ofiarował Bogu na górze Moria swojego jedynego syna i stał się przez to „ojcem wszystkich wierzących”. Maryja u stóp krzyża na Kalwarii, zgadzając się na ofiarowanie swojego Syna, staje się „Matką wszystkich wierzących”. Ta, która w Betlejem stała się Matką Chrystusa, na Golgocie staje się Matką Jana, ale także nas wszystkich. Poprzez swoje współcierpienie rodzi nowe, grzeszne dzieci i staje się Matką każdego człowieka. Jest Matką Boga i Matką człowieka, Matką współczującą, doświadczoną we wszelkim cierpieniu.

Od godziny szóstej do godziny dziewiątej mrok ogarnął całą ziemię. Spełniły się wizje prorockie związane z tzw. Dniem Pańskim. Dla Izraela miał to być dzień radości, zaś dla wrogów Boga – sąd Boży. Umiera Jezus, wołając donośnym głosem: Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił? Syn Boży umiera w straszliwym cierpieniu i samotności. Dopóki człowiek w swoim bólu doświadcza bliskości kogoś, kogo kocha, dopóty ma siłę, by w tym bólu trwać i zmagać się ze złem. Ale potęga zła jest tak straszliwa, że potrafi człowieka odciąć od tych, których kocha. Wtedy człowiek pozostaje zupełnie bezradny i może poddać się rozpaczy. Wiemy wprawdzie, że ludzie mogą nas opuścić, ale Bóg nas nigdy nie opuszcza. Mogą być jednak takie sytuacje, a ogrom zła tak straszny, że człowiekowi wydaje się, iż także Bóg go opuścił. Takiego stanu opuszczenia doświadczył Jezus w ostatnich minutach swojego życia. To był szczytowy moment agonii – Jezus poznaje naprawdę, czym jest cierpienie grzechu – oddzielenie od Boga[79]. Ostatecznym celem wszystkich ataków zła na człowieka jest zwątpienie w Boga, w Jego miłość i miłosierdzie. Chrystus na krzyżu doświadcza tej pokusy. Chce nam pokazać, że do ostatniej chwili życia musimy być czujni. On swoją modlitwą odrzuca tę pokusę. Woła: Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił? i wie, do kogo woła. Gdyby zwątpił – w miejsce modlitwy pojawiłoby się bluźnierstwo. Żołnierze nie rozumieją tego wołania, podają Mu ocet do picia. Święty Marek nie przytacza ostatnich słów Jezusa. Według św. Łukasza, Jezus umiera, wypowiadając pełne ufności słowa: Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mego (Łk 23,46). Zbawienie polega na oddaniu siebie, swojego ducha w ręce Ojca. To jest istota zbawienia. To nie oczyszczenie z grzechów, wybielenie brudów. To oddanie siebie w ręce miłującego Ojca. Jeśli oddaję siebie Ojcu, grzech znika, zostaje zmazany, a duch staje się czysty.

Jedynie św. Łukasz podaje jedną z najpiękniejszych przypowieści Chrystusa – przypowieść o synu marnotrawnym. Możemy tę przypowieść o zbawieniu człowieka uzupełnić. Ojciec nie miał dwóch synów, ale trzech. Najstarszy zawsze przebywał w domu ojca, ale nie umiał kochać. Drugi wziął połowę majątku, poszedł i roztrwonił wszystko, co miał. Tym synem był dobry łotr na krzyżu. Ale jest jeszcze trzeci Syn, kochający Ojca, który opuszcza dom, by szukać swoich zagubionych braci, aby ich zbawić. Poszedł z domu Ojca i został zamordowany na Golgocie, a teraz wraca ze swoim pierwszym odzyskanym bratem – łotrem, który umiera obok Niego. Oto tajemnica zbawienia. Nie ma takich grzechów, które by nie mogły być odpuszczone. Nie ma takiego odejścia z domu Ojca, by nie było powrotu do niego. Ojciec nie chce śmierci grzesznika, ale by się nawrócił i żył, a Syn Boży umarł za grzeszników, by mogli cieszyć się życiem wiecznym. Oto niepojęta tajemnica zbawczej miłości Boga[80].

I za tę niepojętą miłość Boga dziękujmy w tej tajemnicy różańca.

Tajemnice chwalebne

1. Zmartwychwstanie Pana Jezusa

A pierwszego dnia po szabacie, wczesnym rankiem, gdy jeszcze było ciemno, Maria Magdalena udała się do grobu i zobaczyła kamień odsunięty od grobu. Pobiegła więc i przybyła do Szymona Piotra oraz do drugiego ucznia, którego Jezus kochał, i rzekła do nich: „ Zabrano Pana z grobu i nie wiemy, gdzie Go położono”. Wyszedł więc Piotr i ów drugi uczeń i szli do grobu. Biegli obydwaj razem, lecz ów drugi uczeń wyprzedził Piotra i przybył pierwszy do grobu. A kiedy się nachylił, zobaczył leżące płótna, jednakże nie wszedł do środka. Nadszedł potem także Szymon Piotr, idący za nim. Wszedł on do wnętrza grobu i ujrzał leżące płótna oraz chustę, która była na Jego głowie, leżącą nie razem z płótnami, ale oddzielnie zwiniętą w jednym miejscu. Wtedy wszedł do wnętrza i ów drugi uczeń, który przybył pierwszy do grobu. Ujrzał i uwierzył. Dotąd bowiem nie rozumieli jeszcze Pisma, które mówi, że On ma powstać z martwych. Uczniowie zatem wrócili znowu do siebie.

Maria Magdalena (...) stała przed grobem, płacząc. A kiedy tak płakała, nachyliła się do grobu i ujrzała dwóch aniołów w biel, siedzących tam, gdzie leżało ciało Jezusa – jednego w miejscu głowy, drugiego w miejscu nóg. i rzekli do niej: „Niewiasto, czemu płaczesz?” Odpowiedziała im: „ Zabrano Pana mego i nie wiem, gdzie Go położono”. Gdy to powiedziała, odwróciła się i ujrzała stojącego Jezusa, ale nie wiedziała, że to Jezus. Rzekł do niej Jezus: „ Niewiasto, czemu płaczesz? Kogo szukasz?” Ona zaś, sądząc, że to jest ogrodnik, powiedziała do Niego: „Panie, jeśli ty Go przeniosłeś, powiedz mi, gdzie Go położyłeś, a ja Go zabiorę”. Jezus rzekł do niej: „Mario!” A ona, obróciwszy się, powiedziała do Niego po hebrajsku: „Rabbuni”, to znaczy: mój Nauczycielu! Rzekł do niej Jezus: „ Nie zatrzymuj Mnie, jeszcze bowiem nie wstąpiłem do Ojca. Natomiast udaj się do moich braci i powiedz im: „ Wstępuję do Ojca mego i Ojca waszego, oraz do Boga mego i Boga waszego”. Poszła Maria Magdalena, oznajmiając uczniom: „Widziałam Pana”, i co jej powiedział (J 20,1-18 ).

Potem znowu ukazał się Jezus nad Jeziorem Tyberiadzkim. A ukazał się w ten sposób: Byli razem Szymon Piotr, Tomasz zwany Didymos, Natanael z Kany Galilejskiej, synowie Zebedeusza oraz dwaj inni z Jego uczniów. Szymon Piotr powiedział do nich: „Idę łowić ryby”. Odpowiedzieli mu: „Idziemy i my z tobą”. Wyszli więc i wsiedli do łodzi, ale tej nocy nic nie ułowili. A gdy ranek zaświtał, Jezus stanął na brzegu. Jednakże uczniowie nie wiedzieli, że to był Jezus. A Jezus rzekł do nich: „Dzieci, macie coś do jedzenia?” Odpowiedzieli Mu: „Nie”. On rzekł do nich: „ Zarzućcie sieć po prawej stronie łodzi, a znajdziecie”. Zarzucili więc i z powodu mnóstwa ryb nie mogli jej wyciągnąć. Powiedział do Piotra ów uczeń, którego Jezus miłował: „To jest Pan!” Szymon Piotr, usłyszawszy, że to jest Pan, przywdział na siebie wierzchnią szatę – był bowiem prawie nagi – i rzucił się wpław do jeziora. Pozostali uczniowie przypłynęli łódką, ciągnąc za sobą sieć z rybami. Od brzegu bowiem nie było daleko – tylko około dwustu łokci. (…)

A gdy spożyli śniadanie, rzekł Jezus do Szymona Piotra: „ Szymonie, synu Jana, czy miłujesz Mnie więcej aniżeli ci?” Odpowiedział Mu: „ Tak, Panie, Ty wiesz, że Cię kocham”. Rzekł do niego: „ Paś baranki moje”. i znowu, po raz drugi, powiedział do niego: „ Szymonie, synu Jana, czy miłujesz Mnie?” Odparł Mu: „ Tak, Panie, Ty wiesz, że Cię kocham”. Rzekł do niego: „ Paś owce moje”. Powiedział mu po raz trzeci: „Szymonie, synu Jana, czy kochasz Mnie?” Zasmucił się Piotr, że mu po raz trzeci powiedział: „ Czy kochasz Mnie?” i rzekł do Niego; „Panie, Ty wszystko wiesz, Ty wiesz, że Cię kocham”. Rzekł do niego Jezus: „ Paś owce moje. Zaprawdę, zaprawdę, powiadam ci: Gdy byłeś młodszy, opasywałeś się sam i chodziłeś, gdzie chciałeś. Ale gdy się zestarzejesz, wyciągniesz ręce swoje, a inny cię opasze i poprowadzi, dokąd nie chcesz”. To powiedział, aby zaznaczyć, jaką śmiercią uwielbi Boga. A wypowiedziawszy to, rzekł do niego: „Pójdź za Mną!” (J 21,1-8; 15-19).

* * *

W Wielki Piątek ciało Jezusa należało spiesznie pogrzebać, ponieważ według żydowskiego zwyczaju – wieczorem tego dnia rozpoczynała się cisza szabatowa. W szabat nie wolno było grzebać umarłych. Józef z Arymatei poprosił Piłata o wyrażenie zgody na pochowanie ciała Jezusa, i wraz z Nikodemem zawinęli ciało w płótna razem z wonnościami i pogrzebali w nowym grobie Józefa, wykutym w skale na terenie jego ogrodu. Wejście do grobu zostało zabezpieczone ogromnym kamieniem.

Nie wiemy, w jaki sposób Jan, Piotr, Maria Magdalena i inni świadkowie męki Jezusa spędzili noc i dzień szabatu. Możemy się domyślać, że w wielkim bólu, smutku i rozpaczy. Ich świat się zawalił. Ani dawne przepowiednie, ani ostanie słowa Jezusa nie mogły przebić się przez tę rozpacz i żal. Opuszczeni przez Niego, stracili nadzieję i cel życia.

Gdy tylko skończył się szabat, Maria Magdalena o świcie podąża do grobu. Idzie ciężkim, bolesnym, zrezygnowanym krokiem – jak ktoś, kto opłakuje śmierć osoby kochanej ponad wszystko i wszystkich, jak ktoś, komu zabrano całą miłość, kto nie widzi już dla siebie przyszłości. Ewangelista Marek powie nam, że razem z nią była też Maria, matka Jakuba, i Salome. Przybyły do grobu, by dokończyć dokonanego w pośpiechu pogrzebu – chciały namaścić ciało Jezusa. Idąc, martwiły się, kto im odsunie ciężki kamień od wejścia do grobu. Tymczasem gdy przyszły na miejsce, kamień był już odsunięty. A ciała Jezusa nie było w grobie. Maria Magdalena pobiegła więc do Jana i Piotra, sugerując, że ktoś ukradł ciało Jezusa. Jak bardzo musiała być zrozpaczona. „Zabrali Pana i nie wiem, gdzie Go położono”. Nie tak dawno przeżyła ukrzyżowanie Jezusa. Widziała, jak strasznie Go storturowano i umęczono. Na własne oczy widziała Jego śmierć i to, jak po śmierci jeden z żołnierzy włócznią przebił Jego bok. A teraz kolejne nieszczęście – skradziono ciało Jezusa. Maria Magdalena szuka Tego, którego kocha. On już nie żyje, lecz ona nadal Go kocha. Gdy Piotr i Jan wrócą do domu, ona zostaje nadal przy grobie i płacze. Tak bardzo tęskni za Mistrzem. Tak bardzo Go kocha. Skoro nie może Go zobaczyć żywego, chce chociaż zobaczyć i objąć Jego martwe ciało. Stojąc przy grobie, łzami wyraża swą tęsknotę za Tym, którego umiłowała. Przekonana o Jego śmierci, tak bardzo rozpacza, że nie bierze w ogóle możliwości spotkania żywego Jezusa pod uwagę. Przekracza to jej wyobraźnię do tego stopnia, że gdy On jej się ukazuje, Maria Go nie rozpoznaje. Myśląc, że to ogrodnik, który mógł zabrać ciało Jezusa, prosi Go, by jej powiedział, gdzie Go położył, a ona Go zabierze. Dopiero gdy Jezus zawoła do niej: „Mario!” – ona Go rozpozna.

Przepiękna jest ta scena w ogrodzie. Maria poznaje Pana po tonie głosu. Po tym, jak ktoś wymawia moje imię, mogę poznać jego stosunek do mnie. Gdy ktoś wymawia imię osoby ukochanej, można w tym usłyszeć tylko miłość. i tak jest z Marią Magdaleną. W tonie głosu Ogrodnika rozpoznaje tę miłość, która kiedyś przed laty obudziła ją do prawdziwego życia. Jak wielka musiała być jej radość. Okrzyk: „Rabbuni” to jej wyznanie, kim dla niej jest Jezus. „Mój Nauczycielu” – Jezus jest jej ukochanym Nauczycielem, któremu zawdzięcza wszystko, któremu zawdzięcza życie. Ileż radości jest w tym spotkaniu. Możemy sobie wyobrazić, jak chwilę później Maria Magdalena biegnie szybko wąskimi uliczkami Jerozolimy, żeby z radością oznajmić uczniom: „Widziałam Pana!”. Widziałam Pana, On żyje, On mnie nadal kocha. Jego miłość jest większa od śmierci. Jego miłość trwa na zawsze.

Potem Jezus ukazuje się swoim uczniom. Przychodzi do przerażonych, zrozpaczonych i jeszcze raz przemienia ich życie. On wiedział, jak są słabi i bezradni, jak bardzo pogrążeni w smutku i rozpaczy po Jego śmierci. Święty Leon Wielki zwróci uwagę na to, w jak przedziwny sposób Pan skrócił czas oczekiwania uczniów. Powie:

[A]by jednak przygnębionych uczniów nie dręczył zbyt długi smutek, przedziwnie skrócił przepowiedzianą przez siebie trzydniową zwłokę (spoczywania w grobie): do pełnego drugiego dnia dorzucić koniec pierwszego i początek trzeciego, tak że skrócił czas trwania, choć ilość dni została ta sama[81].

Jezus umarł w piątek wieczorem. Całą sobotę leżał w grobie. A w niedzielę rankiem już się objawił. Tak bardzo kochał swoich uczniów i tęsknił za nimi, że trzy dni zostały w ten oto sposób skrócone.

Wzruszające jest spotkanie Jezusa Zmartwychwstałego z Piotrem. Siedmiu uczniów nad Jeziorem Tyberiadzkim wraca do swojego starego zawodu – łowienia ryb. Wśród nich jest Szymon Piotr, któremu Pan kiedyś powiedział, że nie będzie już łowił ryb, tylko ludzi. Ewangelista Jan notuje, że mimo iż łowili całą noc, nic nie złowili. Nad ranem Jezus stanął na brzegu, a oni Go nie poznali. Dopiero gdy zarzucili na Jego słowo sieć, a ona napełniła się rybami, rozpoznają, że to jest Pan. i Piotr rzuca się przez nurty jeziora prosto w Jego ramiona. Widzą się pierwszy raz od chwili, gdy ich oczy spotkały się na dziedzińcu arcykapłana. Ale Piotr – zdrajca nie ma najmniejszej wątpliwości, że jego miejsce jest w ramionach Jezusa. Wie, że miłość Pana jest tak wielka, iż On nie może mu nie przebaczyć.

A później, gdy już spożyli wspólny posiłek przy ognisku, Pan trzykrotnie zapyta Piotra o miłość. Szymonie, synu Jana, czy miłujesz Mnie więcej aniżeli ci? Kardynał Carlo Martini zwróci uwagę, że Jezus w swoim pytaniu posłużył się greckim czasownikiem agapao, który oznacza miłość poświęcającą się. Piotr natomiast w odpowiedzi używa słowa fileo, które oznacza miłość przyjacielską. Na pytanie Jezusa o miłość, Piotr odpowiada, jakby do końca nie zrozumiał: tak, jestem Twoim przyjacielem. Jezus pyta po raz drugi, lecz Piotr odpowiada podobnie. Pan Jezus pragnie od Piotra miłości tak wielkiej, że poświęcającej się do końca, ale być może Apostoła nie stać jeszcze na taką miłość, jakiej oczekuje Jezus. i wtedy Pan przystaje na odpowiedź Piotra. Za trzecim pytaniem używa tego słowa, które zaproponował Szymon. Czy jesteś moim przyjacielem? Zupełnie tak, jakby zgodził się na tę jego kulawą, kruchą miłość. Piotrze, kochaj Mnie tak jak potrafisz, kiedyś, z czasem Ja przemienię tę twoją miłość w tak wielką, że pokochasz Mnie ponad wszystko, że nie będziesz się bał oddać za Mnie swego życia[82].

Piotr nie może odpowiedzieć inaczej: Panie, Ty wszystko wiesz.... Panie, Ty znasz moją słabość i moją zdradę, Ty wiesz, że pozostawiony sam sobie mogę się tylko mylić i popadać z błędu w błąd, Ty znasz moje lęki i zamęt, jaki jest we mnie, ale znasz także, Panie, mój żal i moje łzy, i wiesz, że Cię kocham...

Niech rozważanie tej tajemnicy różańca będzie naszą odpowiedzią na pytanie Pana o miłość.

2. Wniebowstąpienie

[Jezus rzekł do Jedenastu]: „Idźcie na cały świat i głoście Ewangelię wszelkiemu stworzeniu! Kto uwierzy i przyjmie chrzest, będzie zbawiony; a kto nie uwierzy, będzie potępiony. Te zaś znaki towarzyszyć będą tym, którzy uwierzą: w imię moje złe duchy będą wyrzucać, nowymi językami mówić będą; węże brać będą do rąk, i jeśliby co zatrutego wypili, nie będzie im szkodzić. Na chorych ręce kłaść będą, a ci odzyskają zdrowie”.

Po rozmowie z nimi Pan Jezus został wzięty do nieba i zasiadł po prawicy Boga. Oni zaś poszli i głosili Ewangelię wszędzie, a Pan współdziałał z nimi i potwierdzał naukę znakami, które jej towarzyszyły (Mk 16,15-20).

[Jezus] po swojej męce dał wiele dowodów, że żyje: ukazywał się im przez czterdzieści dni i mówił o królestwie Bożym. A podczas wspólnego posiłku przykazał im nie odchodzić z Jerozolimy, ale oczekiwać obietnicy Ojca: „Słyszeliście o niej ode Mnie – mówił – Jan chrzcił wodą, ale wy wkrótce zostaniecie ochrzczeni Duchem Świętym”. Zapytywali Go zebrani: „Panie, czy w tym czasie przywrócisz królestwo Izraela?” Odpowiedział im: „Nie wasza to rzecz znać czasy i chwile, które Ojciec ustalił swoją władzą, ale gdy Duch Święty zstąpi na was, otrzymacie Jego moc i będziecie moimi świadkami w Jeruzalem i w całej Judei, i w Samarii, i aż po krańce ziemi”.

Po tych słowach uniósł się w ich obecności w górę i obłok zabrał Go im sprzed oczu. Kiedy jeszcze wpatrywali się w Niego, jak wstępował do nieba, przystąpili do nich dwaj mężowie w białych szatach. i rzekli: „ Mężowie z Galilei, dlaczego stoicie i wpatrujecie się w niebo? Ten Jezus wzięty od was do nieba, przyjdzie tak samo, jak widzieliście Go wstępującego do nieba” (Dz 1,3-11 ).

* * *

Po swoim zmartwychwstaniu Pan Jezus przez czterdzieści dni ukazywał się swoim wystraszonym po Jego śmierci uczniom. Bardzo chciał, aby uwierzyli, że On żyje. Apostołowie widzą pusty grób i spotykają się z żyjącym Chrystusem, którego śmierć w Wielki Piątek stwierdzili. Wszystko to przekracza ich pojęcia. Spotykają tego samego Człowieka, którego znali, i jednocześnie stwierdzają, że istnieje On w zupełnie inny sposób niż przed śmiercią. Jego ciało jest materialne, ale jednocześnie przebóstwione, uwielbione. A Pan podczas tych wszystkich spotkań pozwala im się dotknąć, je z nimi i pije. Przede wszystkim zaś poucza ich o królestwie Bożym. Oni jednak nie do końca rozumieją swojego Mistrza, bo wciąż zadają pytanie, kiedy przywróci królestwo Izraela. Tak jakby wciąż widzieli siebie w roli ministrów nowego królestwa na wzór tego świata. Wciąż nie potrafią zrozumieć, że Królestwo Jezusa nie jest z tego świata (J 18,36). Być może znowu przyzwyczaili się do Jego obecności – podobnej jak kiedyś, choć jakże innej. i w takim momencie nadchodzi dzień rozstania. Jezus zabiera ich wysoko, na Górę Oliwną. Tam do tych słabych, niewiele rozumiejących uczniów mówi, żeby szli na cały świat i głosili Ewangelię wszelkiemu stworzeniu. Jezus wie, do kogo mówi. Dlatego obiecuje im swego Ducha, który ich przemieni, umocni, uzdolni do głoszenia Jego Ewangelii.

Wyszedłem od Ojca i przyszedłem na świat; znowu opuszczam świat i idę do Ojca ( J 16,28) – te słowa, które Jezus wypowiedział w czasie Ostatniej Wieczerzy spełniają się czterdzieści dni po zmartwychwstaniu. Możemy je odczytać w kontekście tego wszystkiego, co Pan Jezus powiedział wtedy swoim uczniom. Tę ostatnią rozmowę przed męką i śmiercią Mistrza zapisał św. Jan w swojej Ewangelii (zob. J 13–17). To przedziwny zapis, w którym Pan przekazał tak wiele swoim uczniom, zarówno ówczesnym, jak i późniejszym. Wiele prawd zasadniczych, a przy tym najprostszych, powiedzianych w atmosferze szczególnej miłości i otwartości wobec Ojca i uczniów. Pożegnanie tak aktualne w przeddzień męki i śmierci.

Jeszcze chwila, a nie będziecie Mnie widzieć, i znowu chwila, a ujrzycie Mnie ... bo idę do Ojca (J 16,16.17). i prośba Filipa: Panie, pokaż nam Ojca (J 14,8). Filipie, tak długo jestem z wami, a jeszcze Mnie nie poznałeś? Kto Mnie widzi, widzi także i Ojca ( J 14,8-9 ). To słowa Jezusa wypowiedziane w Wieczerniku, gdy Apostołowie mieli przed sobą perspektywę widzenia Go – najpierw tak strasznie poniżonym, wyniszczonym, ukrzyżowanym, a potem – zmartwychwstałym, uwielbionym już tu na ziemi w swoim zrodzonym ciele. Kto widzi Jezusa Chrystusa, ten widzi także i Ojca. Kościół, my wszyscy żyjemy tym widzeniem, które nam Pan Jezus zostawił. To widzenie wyraża się w Ewangelii, w modlitwie, w ofierze. Ono przenika całą świadomość Kościoła, jest jego misją, jego radością wśród trudów, jego wiarą, nadzieją i miłością.

Niech się nie trwoży serce wasze. Wierzycie w Boga? i we Mnie wierzcie! W domu Ojca mego jest mieszkań wiele. Gdyby tak nie było, to bym wam powiedział. Idę przecież przygotować wam miejsce. A gdy odejdę i przygotuję wam miejsce, przyjdę powtórnie i zabiorę was do siebie, abyście i wy byli tam, gdzie Ja jestem ( J 14,1-3 ). Niepojęta jest miłość Chrystusa. Jej wyrazem są także te słowa – Jezus idzie do Ojca, żeby przygotować nam miejsce w swoim domu, w domu Ojca. Prawdziwa miłość zawsze zmierza do tego, żeby otworzyć własny dom i udostępnić go kochanej osobie. Jeśli kogoś kocham, to wprowadzam go do swojego domu – do mojego bardzo osobistego świata, w którym jestem sobą i czuję się bezpiecznie. Otwierając mój dom, pragnę, aby kochana przeze mnie osoba czuła się w nim bezpiecznie i by nie spotkała jej żadna krzywda. W moim domu może być sobą, może odpocząć po trudach zmagania z twardą rzeczywistością. Mój dom staje się jej domem. Posiadanie domu jest warunkiem miłości. Nie można prawdziwie kochać, nie mając gdzie wprowadzić osoby kochanej. i nie chodzi tu o dom budowany z cegły czy pustaków, ale o dom naszego otwartego dla innych serca[83]. i taki jest dom Ojca. Dla każdego jest w nim przygotowane miejsce. Jezus przyjdzie kiedyś po nas i zabierze nas do Ojca. Tam będzie już tylko miłość. Tam będzie wieczna radość. Skończą się łzy, cierpienia, choroby, samotność, bolesne rozstania. Już na zawsze będziemy z naszym Panem. Na zawsze blisko naszego Ojca. Bo Ani oko nie widziało, ani ucho nie słyszało, ani serce człowieka nie zdołało pojąć, jak wielkie rzeczy przygotował Bóg tym, którzy Go miłują ( i Kor 2,9 ).

Nadszedł czas rozstania Jezusa z uczniami. Bo jeżeli nie odejdę, Paraklet nie przyjdzie do was ( J 16,7 ). Jezus wypełnił swoją misję na ziemi. Błogosławi swoich uczniów i unosi się w górę. Uczniowie stoją, wpatrując się w niebo. Wiedzą, że to odejście jest inne, że teraz zobaczą Go dopiero wtedy, gdy sami zakończą swoją misję. Tęsknota za Mistrzem, który odszedł do domu Ojca, będzie im już odtąd zawsze towarzyszyć i będzie ich prowadzić.

Prośmy w tej dziesiątce różańca o taką właśnie tęsknotę, o pragnienie nieba.

3. Zesłanie Ducha Świętego

Wieczorem owego pierwszego dnia tygodnia, tam gdzie przebywali uczniowie, choć drzwi były zamknięte z obawy przed Żydami, przyszedł Jezus, stanął pośrodku i rzekł do nich: „Pokój wam!” A to powiedziawszy, pokazał im ręce i bok. Uradowali się zatem uczniowie, ujrzawszy Pana. A Jezus znowu rzekł do nich: „Pokój wam! Jak Ojciec Mnie posłał, tak i Ja was posyłam”. Po tych słowach tchnął na nich i powiedział im: „ Weźmijcie Ducha Świętego! Którym odpuścicie grzechy, są im odpuszczone, a którym zatrzymacie, są im zatrzymane” (J 20,19-22).

Wtedy wrócili do Jeruzalem z góry zwanej Oliwną, która jest blisko Jeruzalem, w odległości drogi szabatowej. Przybywszy tam, weszli do sali na górze i przebywali w niej: Piotr i Jan, i Jakub, i Andrzej, Filip i Tomasz, Bartłomiej i Mateusz, Jakub, syn Alfeusza, i Szymon Gorliwy, i Juda, brat Jakuba. Wszyscy oni trwali jednomyślnie na modlitwie razem z niewiastami, z Maryją, Matką Jezusa, i z braćmi Jego (Dz 1,12-14).

Kiedy nadszedł wreszcie dzień Pięćdziesiątnicy, znajdowali się wszyscy razem na tym samym miejscu. Nagle dał się słyszeć z nieba szum, jakby uderzenie gwałtownego wichru, i napełnił cały dom, w którym przebywali. Ukazały się im też jakby języki ognia, które się rozdzielały, i na każdym z nich spoczął jeden. i wszyscy zostali napełnieni Duchem Świętym, i zaczęli mówić obcymi językami, tak jak im Duch pozwalał mówić.

Przebywali wtedy w Jeruzalem pobożni Żydzi ze wszystkich narodów pod słońcem. Kiedy więc powstał ów szum, zbiegli się tłumnie i zdumieli, bo każdy słyszał, jak tamci przemawiali w jego własnym języku. „Czyż ci wszyscy, którzy przemawiają, nie są Galilejczykami?” – mówili pełni zdumienia i podziwu. „Jakżeż więc każdy z nas słyszy swój własny język ojczysty? – Partowie i Medowie, i Elamici, i mieszkańcy Mezopotamii, Judei oraz Kapadocji, Pontu i Azji, Frygii oraz Pamfilii, Egiptu i tych części Libii, które leżą blisko Cyreny, i przybysze z Rzymu, Żydzi oraz prozelici, Kreteńczycy i Arabowie – słyszymy ich głoszących w naszych językach wielkie dzieła Boże”. Zdumiewali się wszyscy i nie wiedzieli, co myśleć: „Co to ma znaczyć?” – mówili jeden do drugiego. „Upili się młodym winem” – drwili inni.

Wtedy stanął Piotr razem z Jedenastoma i przemówił do nich donośnym głosem: „Mężowie Judejczycy i wszyscy mieszkańcy Jeruzalem, przyjmijcie do wiadomości i posłuchajcie uważnie mych słów! Ci ludzie nie są pijani, jak przypuszczacie, bo jest dopiero trzecia godzina dnia, ale spełnia się właśnie to, co powiedział prorok Joel:

W ostatnich dniach – mówi Bóg – wyleję Ducha mojego na wszelkie ciało,
i będą prorokować synowie wasi i córki wasze,
młodzieńcy wasi widzenia mieć będą,
a starcy – sny.
Nawet na niewolników i niewolnice moje
wyleję w owych dniach Ducha mego,
i będą prorokowali.
I sprawię dziwy na górze – na niebie,
i znaki na dole – na ziemi.
Krew i ogień, i kłęby dymu,
słońce zamieni się w ciemności,
a księżyc w krew,
zanim nadejdzie dzień Pański,
wielki i wspaniały.
Każdy, kto wzywać będzie imienia Pańskiego,
będzie zbawiony (Dz 2,1-21 ).

Trwali oni w nauce Apostołów i we wspólnocie, w łamaniu chleba i w modlitwach. Bojaźń ogarniała każdego, gdyż Apostołowie czynili wiele znaków i cudów. Ci wszyscy, którzy uwierzyli, przebywali razem i wszystko mieli wspólne. Sprzedawali majątki i dobra i rozdzielali je każdemu według potrzeby. Codziennie trwali jednomyślnie w świątyni, a łamiąc chleb po domach, spożywali posiłek w radości i prostocie serca. Wielbili Boga, a cały lud odnosił się do nich życzliwie. Pan zaś przymnażał im codziennie tych, którzy dostępowali zbawienia (Dz 2,42-47).

Albowiem wszyscy ci, których prowadzi Duch Boży, są synami Bożymi. Nie otrzymaliście przecież ducha niewoli, by się znowu pogrążyć w bojaźni, ale otrzymaliście Ducha przybrania za synów, w którym możemy wołać: „Abba, Ojcze!” (Rz 8,14-15).

(…) Duch przychodzi z pomocą naszej słabości. Gdy bowiem nie umiemy się modlić tak, jak trzeba, sam Duch przyczynia się za nami w błaganiach, których nie można wyrazić słowami. Ten zaś, który przenika serca, zna zamiar Ducha, wie, że przyczynia się za świętymi zgodnie z wolą Bożą (Rz 8,26-27).

* * *

W czasach Jezusa obchodzono w Jerozolimie dorocznie trzy wielkie święta, połączone z pielgrzymką do świątyni. Była to Pascha, którą świętowano w pierwszą wiosenną pełnię księżyca i którą połączono ze świętem Przaśników. Drugim świętem była Pięćdziesiątnica – Święto Tygodni. Przypadało ono w siedem tygodni po święcie Paschy. Przynoszono wtedy do świątyni chleby kwaszone z nowego zboża, jako podziękowanie Bogu za pomyślne zbiory. Święto to przypominało również zawarcie przymierza między Bogiem i ludem izraelskim na górze Synaj. Trzecim świętem było Święto Namiotów, jako podziękowanie za plony oliwy i wina. Chrześcijańska Wielkanoc wyrosła z Paschy, a Zielone Świątki ze Święta Tygodni[84].

Pięćdziesiąt dni po śmierci i zmartwychwstaniu Pana Jezusa wszyscy Apostołowie, oprócz Judasza, razem z niewiastami i Maryją, Matką Jezusa, zgromadzili się razem w sali na górze, gdzie Jezus spożywał wraz z nimi Ostatnią Wieczerzę. Wszyscy oni trwali jednomyślnie na modlitwie. Oczekiwali na moc z wysoka, na obiecanego przez Jezusa Ducha Świętego. Nie było to bierne oczekiwanie, lecz przepełnione modlitwą. Modlitwa jest więc jedynym środkiem, dzięki któremu możemy otrzymać Ducha Świętego. Sam Jezus połączył dar Ducha Świętego z modlitwą: Jeśli więc wy, choć źli jesteście, umiecie dawać dobre dary swoim dzieciom, to o ileż bardziej Ojciec z nieba udzieli Ducha Świętego tym, którzy Go proszą (Łk 11,13). Pan Jezus sam obiecywał, że będzie prosił Ojca, a innego Parakleta da wam (J 14,16).

Modlitwa zgromadzonych w Wieczerniku Apostołów z Maryją jest pierwszą wielką modlitwą Kościoła. Dała ona początek zawołaniu: „Przyjdź, Duchu Święty”, które trwa w Kościele nieprzerwanie do dzisiaj.

I ta modlitwa zostaje wysłuchana. Wypełnia się obietnica. Na zgromadzonych w Wieczerniku zstępuje Duch Święty pod postacią gwałtownego wichru i ognistych języków. Znaki te znane były w Starym Testamencie – towarzyszyły objawianiu się Boga[85]. Ogniste języki zstąpiły na Apostołów, zostali oni napełnieni Duchem Świętym i zaczęli mówić obcymi językami, tak jak im Duch pozwalał mówić. O darze języków często jest mowa w czasach apostolskich. Tutaj występuje on jako dar zupełnie niespodziewany: Apostołowie mówią różnymi językami, co daje możliwość porozumienia się ludzi między sobą i stanowi przeciwieństwo wieży Babel (por. Rdz 11,1-9).

Jak co roku, do Jerozolimy na święto Pięćdziesiątnicy przybyło wielu pielgrzymów. Kolonie żydowskie istniały w tym okresie we wszystkich niemal znaczniejszych miastach ówczesnego grecko-żydowskiego świata. Wśród przybyszy znajdowali się Żydzi i prozelici, tzn. poganie sympatyzujący z religią żydowską. Zgromadzili się oni bardzo licznie przed Wieczernikiem, przyciągnięci pochodzącym z nieba ognistym znakiem. i wtedy wsparci mocą Ducha Świętego mężczyźni i kobiety, członkowie pierwszej gminy chrześcijańskiej, zaczynają głosić Dobrą Nowinę o Jezusie. Każdy ze słuchaczy słyszy ich przemawiających w jego własnym języku i wszystko rozumie. Ludzkość budując wieżę Babel, utraciła zdolność porozumiewania się, a teraz, w święto Pięćdziesiątnicy, tę zdolność Duch Święty jej przywrócił. Pycha uczyniła ludzi niezdolnymi do rozumienia siebie nawzajem, a także do prawdziwego rozumienia siebie samych. Duch Święty, który jest Duchem Miłości, otwiera ludzkie serca i czyni je zdolnymi do przekroczenia granic, jakie stanowi ich mowa. Uwalnia On z więzów język, pozwalając mu wypowiadać słowa, które mają moc budowania, a nie niszczenia.

Znaki towarzyszące zesłaniu Ducha Świętego wywołały zarówno zdumienie, jak też różną ich interpretację. Wystąpienie Piotra ma na celu wyjaśnić całe to wydarzenie. Apostoł wychodzi z Wieczernika i przemawia donośnym głosem (Dz 2,14) do zgromadzonych kobiet i mężczyzn. To już nie jest ten słaby i tchórzliwy Piotr, który z obawy przed służącą zaparł się swego Mistrza, ale prawdziwy Piotr-Skała: odważny, mocny, twardy i niezachwiany. A mówi z taką mocą do zgromadzonych, że około trzech tysięcy z nich nawróciło się i poprosiło o chrzest..Są też z Piotrem pozostali Apostołowie. Kościół, który narodził się z przebitego boku Chrystusa na Golgocie, teraz umocniony i napełniony Jego Duchem, staje wobec ludzi wszystkich narodów zebranych licznie w Jerozolimie i odważnie głosi Ewangelię. Każdy z uczniów Jezusa na swoją miarę zostaje obdarzony potrzebnymi do tej misji darami. Z owej niewielkiej gromadki świadków zmartwychwstania Duch Święty czyni iskrę zapalną, z której zapłonie wielki ogień na całej ziemi, żeby płonąć aż do dzisiaj.

Tajemnica zesłania Ducha Świętego jest tajemnicą najbardziej aktualną, Pięćdziesiątnica nie została zamknięta. Trwa ona i zakończy się dopiero wraz z powtórnym przyjściem Pana. Swoje wypełnienie znajdzie dopiero przy końcu czasów. Prośmy o moc Ducha Świętego dla całego Kościoła, dla każdego z jego członków. Niechaj Duch Święty oświeca nas, umacnia i pociesza.

4. Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny

Wtedy rzekła Maryja:

„Wielbi dusza moja Pana i raduje się duch mój w Bogu, moim Zbawcy.

Bo wejrzał na uniżenie Służebnicy swojej.

Oto bowiem błogosławić mnie będą odtąd wszystkie pokolenia,

gdyż wielkie rzeczy uczynił mi Wszechmocny...” (Łk 1,46-49).

Ojcze, chcę, aby także ci, których Mi dałeś, byli ze Mną tam, gdzie Ja jestem, aby widzieli chwałę moją, którą Mi dałeś, bo umiłowałeś Mnie przed założeniem świata (J 17,24).

Miły mój odzywa się

i mówi do mnie:

„Powstań, przyjaciółko ma,

piękna ma, i pójdź!

Bo oto minęła już zima,

deszcz ustał i przeszedł.

Na ziemi widać już kwiaty,

nadszedł czas przycinania drzew,

i głos synogarlicy już słychać w naszej krainie.

Figowiec wydał zawiązki owoców

i winne krzewy kwitnące już pachną.

Powstań, przyjaciółko ma,

piękna ma, i pójdź! (...)

Z Libanu przyjdź, oblubienico,

z Libanu przyjdź i przybliż się!

Zstąp ze szczytu Amany,

z wierzchołka Seniru i Hermonu,

z jaskiń lwów,

z gór lampartów.

Oczarowałaś me serce, siostro ma, oblubienico,

oczarowałaś me serce

jednym spojrzeniem twych oczu,

jednym paciorkiem twych naszyjników.

Jak piękna jest miłość twoja,

siostro ma, oblubienico... (Pnp 2,10-13; 4,8-10).

* * *

W uroczystość Wszystkich Świętych 1950 roku papież Pius XII ogłosił jako dogmat wiary Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny. Dogmat ten brzmi: „Orzekamy i określamy jako dogmat objawiony przez Boga: że Niepokalana Matka Boga, Maryja zawsze Dziewica, po zakończeniu ziemskiego życia z duszą i ciałem została wzięta do chwały niebieskiej [86].

Treść dogmatu nie określa, jakie było samo „zakończenie ziemskiego życia” Maryi. Papież pomija dyskutowaną przez teologów kwestię, czy Maryja przed cielesnym wniebowzięciem umarła, czy też nie. Zwolennicy tezy o śmierci Maryi powołują się na Jej podobieństwo do Chrystusa, który przecież prawdziwie umarł na krzyżu. Natomiast ci, którzy bronią opinii, że Matka Boża została zachowana od śmierci, podkreślają, iż łaska Niepokalanego Poczęcia wyłączyła Ją spod prawa grzechu, a więc i konieczności umierania. Chrystus podjął śmierć jedynie ze względu na Odkupienie, czego Maryja nie musiała czynić[87].

Podając podstawy ogłoszonego dogmatu, Pius XII stwierdza, że nauka o wniebowzięciu „oparta jest na Piśmie Świętym”. Papież nie mówi, że jest w nim „zawarta”. Na teksty biblijne powołuje się nie bezpośrednio, lecz zwraca uwagę na to, jak rozumieli je Ojcowie Kościoła i przedstawiciele tradycji teologicznej, którzy się na nie w ciągu wieków powoływali. Są to teksty Ewangelii mówiące o pełni łaski, jaką Maryja została obdarzona (Łk 1,28), oraz o Jej udziale w odkupieńczym cierpieniu Chrystusa (słowa Symeona i wzmianka o obecności Maryi pod krzyżem), a także obraz Niewiasty obleczonej w słońce, ukazany w Apokalipsie (Ap 12,1). Ze Starego Testamentu papież uwzględnia tekst tzw. Protoewangelii (Rdz 3,15), podkreślając, że ta sama nieprzyjaźń, jaka dzieli węża i zwycięskie potomstwo, istnieje również między wężem i Niewiastą. Zarówno zaś łączność z Chrystusem Odkupicielem, jak i zwycięstwo nad szatanem, realizuje się w pełni dopiero w tryumfie zmartwychwstania.

Na Golgocie Pan Jezus ustanowił Maryję matką swego umiłowanego ucznia Jana i matką całego rodzącego się Kościoła. Po zmartwychwstaniu i wniebowstąpieniu Chrystusa Maryja pozostaje blisko uczniów swojego Syna. Spotykamy Ją razem z nimi podczas modlitwy w Wieczerniku. Wszyscy są zagubieni i zalęknieni. Maryja jest z nimi i ich wspiera Gdy uczniów napełnił Duch Święty, Jej zadanie było już wypełnione. Tęskniła za swoim Synem i bardzo pragnęła już zawsze być blisko Niego. Wniebowzięcie było konsekwencją Jej całkowitego oddania się Bogu. Nikt nie był naocznym świadkiem Jej zaśnięcia. Nikt nie widział, jak z duszą i ciałem została zabrana przez swojego Syna do Nieba, choć później pokazywała się wielu przez wszystkie stulecia. Nie wiemy, czy Maryja doświadczyła śmierci jak Syn, czy też nie. Wiemy tylko jedno, że gdy wypełniła swoją misję na ziemi, Syn zabrał Ją do nieba. Nie mógł pozwolić na to, by ciało, z którego On sam wziął swoje człowieczeństwo, uległo rozkładowi. Nie mógł pozwolić, by Jego Święta Matka miała doświadczyć konsekwencji grzechu. Kochał przecież Maryję najbardziej ze wszystkich istot stworzonych. Sam bardzo cierpiał, widząc Jej cierpienie w ciągu całego życia. Widział Jej ból i samotność, gdy zmarł święty Józef, a On opuścił rodzinny dom w Nazarecie i zaczął nauczać. Widział ogrom Jej cierpienia na Golgocie. i tęsknotę Matki po Jego wniebowstąpieniu. Chciał, żeby już zawsze byli blisko siebie.

Maryja została wzięta do nieba, ale to nie znaczy, że przebywa w jakiejś niedosiężnej krainie. Nasze wyobrażenia o odległym niebie są błędne. Niebo nie oznacza miejsca gdzieś poza granicami wszechświata, ale wymiar, którego nie potrafimy ogarnąć naszymi ziemskimi zmysłami. Maryja przez swoje wniebowzięcie nie opuściła nas, lecz przeciwnie, może odtąd być z nami bliżej niż kiedykolwiek. Żyjąc w śmiertelnym ciele, była związana z miejscem i czasem. Kiedy zamieszkała u Jana, nie mogła równocześnie towarzyszyć innym Apostołom, kiedy głosili Ewangelię. Gdy jednak została wzięta do nieba, a cała Jej istota została uwielbiona, zniknęły wszelkie ograniczenia. Może teraz być blisko każdego z nas, gdziekolwiek jesteśmy i dokądkolwiek idziemy. Odkrywamy, że Jej wniebowzięcie nie zabrało Jej gdzieś daleko, lecz zbliżyło Ją do nas. Dzięki wniebowzięciu jest Ona pośrodku naszego życia, gdy wzywamy Jej orędownictwa[88]. Będąc w niebie, wstawia się nieustannie za nami. Któż bardziej od Maryi mógłby uczynić swoimi słowa św. Teresy z Lisieux: „Czuję, że moje posłannictwo wnet się rozpocznie; posłannictwo pociągania dusz do kochania Boga tak, jak ja Go miłuję... wskazywania mej maleńkiej drogi. Jeżeli moje pragnienia się spełnią, niebo moje spędzać będę na ziemi aż do końca świata. Tak, chcę, aby niebem moim było czynić dobrze na ziemi”[89]. Teresa od Dzieciątka Jezus odkryła i uczyniła swoim posłannictwo Maryi. Maryja będąc w niebie, czyni dobro na ziemi, wstawia się za nami. Dziękujmy Jej za to w tej tajemnicy różańca świętego.

5. Ukoronowanie Matki Bożej na Królową nieba i ziemi

Wyście wytrwali przy Mnie w moich przeciwnościach. Dlatego i Ja przekazuję wam królestwo, jak Mnie przekazał je mój Ojciec (Łk. 22,28-29).

Potem wielki znak ukazał się na niebie:

Niewiasta obleczona w słońce,

i księżyc pod jej stopami,

a na jej głowie wieniec z gwiazd dwunastu.

A jest brzemienna.

I woła, cierpiąc bóle i męki rodzenia.

I inny znak się ukazał na niebie:

Oto wielki Smok barwy ognia,

mający siedem głów i dziesięć rogów

– a na głowach jego siedem diademów.

A ogon jego zmiata trzecią część gwiazd nieba:

i rzucił je na ziemię.

I stanął Smok przed mającą rodzić Niewiastą,

ażeby skoro porodzi, pożreć jej Dziecię.

I porodziła Syna – Mężczyznę,

który wszystkie narody będzie pasał rózgą żelazną.

I zostało uniesione jej Dziecię do Boga i do Jego tronu.

A Niewiasta zbiegła na pustynię,

gdzie miejsce ma przygotowane przez Boga,

aby ją tam żywiono przez tysiąc dwieście sześćdziesiąt dni.

I nastąpiła walka w niebie:

Michał i jego aniołowie mieli walczyć ze Smokiem.

I wystąpił do walki Smok i jego aniołowie,

ale nie przemógł,

i już się miejsce dla nich w niebie nie znalazło.

I został strącony wielki Smok,

Wąż starodawny,

który się zwie diabeł i szatan,

zwodzący całą zamieszkałą ziemię;

został strącony na ziemię,

a z nim strąceni zostali jego aniołowie.

I usłyszałem donośny głos mówiący w niebie:

„Teraz nastało zbawienie, potęga i królowanie Boga naszego

i władza Jego Pomazańca,

bo oskarżyciel braci naszych został strącony,

ten, co dniem i nocą oskarża ich przed Bogiem naszym.

A oni zwyciężyli dzięki krwi Baranka

i dzięki słowu swojego świadectwa,

i nie umiłowali dusz swych – aż do śmierci.

Dlatego radujcie się, niebiosa i ich mieszkańcy!

Biada ziemi i morzu –

bo zstąpił do was diabeł,

pałając wielkim gniewem,

świadom, że mało ma czasu”.

A kiedy ujrzał Smok, że został strącony na ziemię,

począł ścigać Niewiastę, która porodziła Mężczyznę.

I dano Niewieście dwa skrzydła orła wielkiego,

by na pustynię leciała na swoje miejsce,

gdzie jest żywiona przez czas i czasy, i połowę czasu,

z dala od Węża.

A Wąż za Niewiastą wypuścił z gardzieli wodę jak rzekę,

żeby ją rzeka uniosła.

Lecz ziemia przyszła z pomocą Niewieście

i otworzyła ziemia swą gardziel,

i pochłonęła rzekę, którą Smok ze swej gardzieli wypuścił.

I rozgniewał się Smok na Niewiastę,

i odszedł rozpocząć walkę z resztą jej potomstwa,

z tymi, co strzegą przykazań Boga

i mają świadectwo Jezusa (Ap 12,1-17).

Kimże jest ta, która świeci z wysoka jak zorza,

piękna jak księżyc, jaśniejąca jak słońce,

groźna jak zbrojne oddziały? (Pnp 6,10).

* * *

Tajemnica ukoronowania Matki Bożej na Królową nieba i ziemi jest uzupełnieniem tajemnicy Jej wniebowzięcia. Kościół obchodzi ustanowione w 1955 roku przez Piusa XII wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Królowej 22 sierpnia. Tajemnica ta bliska jest chrześcijańskiej tradycji artystycznej, która od dawna w lunetach portali katedr ukazuje Maryję koronowaną przez Ojca i Syna, Króla wszechświata. Sobór Watykański II potwierdził z mocą, iż „Niepokalana Dziewica, zachowana wolną od wszelkiej skazy winy pierworodnej, dopełniwszy biegu życia ziemskiego, z ciałem i duszą wzięta została do chwały niebieskiej i wywyższona przez Pana jako Królowa wszystkiego...” [90].

Apokalipsa św. Jana ukazuje nam Niewiastę obleczoną w słońce, w której Kościół zawsze rozpoznawał Maryję. Słońcem opromieniającym Ją jest chwała Boga w niebie. Korona z gwiazd to hołdy czci i uwielbienia, oddawane Jej przez wszystkich aniołów, ludzi i wszelkie stworzenie. Księżyc u Jej stóp symbolizuje świat doczesny, zmienny, który przeminie, bo nie ma światła sam z siebie. Maryja unosi się ponad to, co ziemskie, zmienne, podległe rozkładowi i śmierci. Cieszy się życiem i chwałą nieśmiertelną i już zawsze uczestniczyć będzie w chwale swego Syna i w chwale całego Kościoła, którego jest Matką. Maryję uwielbiać będzie cały wszechświat. Wszyscy składać będą Jej hołd i dziękczynienie za to, że dała im Zbawiciela, że była dla nich Pośredniczką, Ucieczką i Pocieszycielką. Wszyscy zbawieni uczestniczyć kiedyś będą w chwale Jezusa Chrystusa, ale i w chwale Maryi, bo dzieci nie mogą się nie chlubić swoją Matką.

Jezus chciał mieć swoją Matkę z duszą i ciałem w niebie. Od początku przygotował Ją całkowicie dla siebie. Maryja jest Jego najpiękniejszym i najdoskonalszym stworzeniem. Jest Jego Oblubienicą i Matką. To Ona otrzymuje pełen udział w królowaniu Syna nad wszelkim stworzeniem, które On odkupił. Jest prawdziwą Królową nieba i ziemi. Sam Bóg obdarował Ją prawdziwie królewską władzą, uczynił Ją godną i zdolną do jej sprawowania. Maryja Królowa zasiada na królewskim tronie, ale ani przez chwilę nie przestaje być naszą Matką. „Dzięki Ci, Panie, składamy za to, że mamy Królową, która jest Matką, że mamy Matkę, która jest Królową”[91].

Właśnie teraz Jej macierzyństwo nabiera nowej skuteczności. Maryja otrzymuje pełną władze strzeżenia nas wszystkich i każdego z osobna swym matczynym spojrzeniem. Całkowicie zanurzona w Bogu, dzięki wizji uszczęśliwiającej, zna nas indywidualnie, z imienia i nazwiska, zna całą naszą historię. W chwili zwiastowania i na Kalwarii Maryja poczęła i zrodziła niejako nas wszystkich, ale zbiorowo. Teraz w niebie Jej działanie ma charakter bardziej indywidualny, a wizja uszczęśliwiająca nie odwraca Jej od nas, lecz wprost przeciwnie, czyni Jej obecność intensywniejszą, a Jej miłość bardziej indywidualną[92]. Maryja nie odrywając wzroku od Boga, czule pochyla się nad każdym z nas, śledzi każdy nasz krok, zna najdrobniejsze nasze potrzeby. Jej oczy są pełne miłosierdzia i współczucia, tak jak oczy Jej Syna. Nigdy nie odmawia pomocy tym, którzy proszą Ją o opiekę: nigdy nie słyszano, abyś opuściła tego, kto się do Ciebie ucieka, Twej pomocy przyzywa, Ciebie o przyczynę prosi[93]. Ona jest pociechą dla smutnych, uzdrowieniem dla chorych, światłem dla ślepych, siłą dla słabych. Starajmy się jak najczęściej uciekać do wstawiennictwa Maryi, Królowej nieba i ziemi. Zwracajmy się do Ucieczki grzeszników, i prośmy Ją, aby zawsze ukazywała nam Jezusa, którego najbardziej potrzebujemy.

O Pani, jesteś jedyną mą od Boga pociechą, boską rosą na gorejący żar mej duszy, spływającymi kroplami na moje wysychające serce, najjaśniejszą pochodnią mej duszy zaciemnionej, przewodniczką w drodze, mocą w słabości, szatą okrywającą moją nagość, bogactwem dla mojej nędzy, lekarstwem dla mych nieuleczalnych ran, ukojeniem łez moich, kresem moich wzdychań, odwróceniem nieszczęść, ulżeniem bólów, rozwiązaniem węzłów, nadzieją zbawienia, wysłuchaniem próśb moich! Zlituj się nade mną, nachyliwszy się nad mymi łzami, Boża Matko miłosierdzia! Racz sprawić, bym mógł się cieszyć ową niewypowiedzianą radością i wiecznymi rozkoszami, gdzie nie brak niczego w królestwie, co nie ma końca! Tak, Pani, tak moja ucieczko, życie i pomocy moja, obrono i chlubo, nadziejo moja i siło moja! Daj mi zażywać niewypowiedzianych darów Twego Syna w niebieskim mieszkaniu! Jako Matka Najwyższego masz bowiem – wiem o tym – wolę, która wszystko może. Stąd moja śmiałość. Niech więc, Najczystsza Pani, nie będę pozbawiony nadziei, lecz niech się stanę jej uczestnikiem, Boża Oblubienico! Ty bowiem zrodziłaś nadzieję wszystkich, Pana naszego Jezusa Chrystusa, prawdziwego Boga i Pana, któremu wszelka cześć i uwielbienie z odwiecznym Ojcem i ożywczym Duchem teraz i zawsze, i na wieki wieków[94].

Bibliografia

1. Banaszek Andrzej, ks., Wybrane zagadnienia z teologii Nowego Testamentu, Ewangelie synoptyczne, Ewangelia św. Łukasza, Warszawa 1996.

2. Banaszek Andrzej, ks., Wybrane zagadnienia z teologii Nowego Testamentu, Ewangelie synoptyczne, Ewangelia św. Marka, Warszawa 1996.

3. Bedouelle Guy, Dominik, czyli łaska Słowa, W drodze, Poznań 1987.

4. Bielawski Maciej, Blask ikon, Wydawnictwo Homini, Kraków 2005.

5. Breviarium fidei, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1997.

6. Caffarel Henri, ks., Weź do siebie Maryję, twą małżonkę, Wydawnictwo M, Kraków 1997.

7. Cantalamessa Raniero, Tajemnica Przemienienia, Wydawnictwo Salwator, Kraków 2002.

8. Cantalamessa Raniero, Zarzućcie sieci, Wydawnictwo św. Antoniego, Wrocław 2002.

9. Courth Franz, Peter Neuner, Mariologia – Maryja, Matka Chrystusa, w: Podręcznik teologii dogmatycznej, pod red. Wolfganga Beinerta, Wydawnictwo M, Kraków 1999.

10. Droga krzyżowa, pod red. Jana L. Śpiewaka, Wyd. Michalineum, Kraków, Warszawa-Struga 1985.

11. Mistrz Eckhart, Kazania, W drodze, Poznań 1986.

12. Brat Efraim, Jezus Żyd praktykujący, Wydawnictwo M, Kraków1994.

13. Encyklopedia Biblii, praca zbior. pod red. Pata Alexandra, Świat Książki, Warszawa 1997.

14. Encyklopedia biblijna, praca zbior. pod red. Paula J. Achtemeiera, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna „Adam”, Warszawa 1999.

15. Gargano Innocenzo, Lectio divina, tom 1–10, Wydawnictwo Księży Sercanów, 2001 –2002.

16. Grun Anselm, Jezus – brama do życia, Ewangelia św. Jana, Wydawnictwo Znak, Kraków 2002.

17. Grun Anselm, Jezus – droga do wolności, Ewangelia św. Marka, Wydawnictwo Znak, Kraków 2003.

18. Grun Anselm, Jezus – nauczyciel Zbawienia, Ewangelia św. Mateusza, Wydawnictwo Znak, Kraków 2003.

19. Grun Anselm, Jezus – wizerunek człowieka, Ewangelia św. Łukasza, Wydawnictwo Znak, Kraków 2002.

20. Ilustrowany przewodnik po Biblii, praca zbior. pod red. ks. Waldemara Chrostowskiego, Reader`s Digest, Warszawa 2003.

21. Insegnamenti di Giovanni Paolo II, I, Rzym 1978.

22. Jan Paweł II, Encyklika Redemptoris Mater, Rzym 1987.

23. Jan Paweł II, List Apostolski Rosarium Virginis Mariae, Wydawnictwo M, Kraków 2002.

24. Kapellari Egon, Czas człowieka czasem Boga. Ścieżkami roku liturgicznego, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 2003.

25. „Karmię was tym, czym sam żyję”, seria Ojcowie żywi, tom I–IV, wybór i oprac. tekstów ks. Marek Starowieyski, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 1978–1982.

26. Katolicki komentarz biblijny, praca zbior. pod red. Raymonda E. Browna SS, Josepha A. Fitzmyera SJ, Rolanda E. Murphy’ego OCarm, red. wyd. polskiego ks. Waldemar Chrostowski, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 2001.

27. Lafrance Jean, Modlitwa z Maryją, Matką Jezusa, Wydawnictwo WAM, Kraków 1998.

28. Langkammer Hugolin OFM, Passio Domini nostri Jesu Christi, Nowy Testament o męce i śmierci Jezusa, Wydawnictwo św. Antoniego, Wrocław 1994.

29. Leclerc Eloi, Ukryte królestwo, W drodze, Poznań 2004.

30. Leksykon duchowości katolickiej, praca zbior. pod red. ks. Marka Chmielewskiego, Wydawnictwo M, Lublin–Kraków 2002.

31. Liguori Alfons Maria de, św. , Medytacje pasyjne, Homo Dei, Kraków 1998.

32. Martini Carlo Maria, bp, Ludu mój, wyjdź z Egiptu, Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy, Kraków 1989.

33. Philippe Thomas, Mądrość różańca, Wydawnictwo M, Kraków 2002.

34. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, wydanie V, na nowo opracowane i poprawione, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2002.

35. Pronzato Alessandro, Niewygodne ewangelie, W drodze, Poznań 1990.

36. Scherschel Rainer, Różaniec, modlitwa Jezusowa Zachodu, W drodze, Poznań 1988.

37. Sobór Watykański II, konstytucje, dekrety, deklaracje, Wydawnictwo Pallottinum1967.

38. Staniek Edward, ks., Ewangelia dziś, Rok A, Oficyna Wydawnicza BARBARA, Kraków 1992.

39. Staniek Edward, ks., Kazania pasyjne, Wydawnictwo M, Kraków 2003.

40. Stinissen Wilfrid OCD, Powiedz im o Maryi, W drodze, Poznań 2001.

41. Suenens Leon-Joseph, kard., Kim jest Ona? Synteza mariologii, Wydawnictwo Księży Marianów, Warszawa 1988.

42. Teresa od Dzieciątka Jezus, św., Pisma, tom II, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 1971.

43. Tomasz à Kempis, O naśladowaniu Chrystusa, Wydawnictwo św. Krzyża, Opole 1960.

44. Wilson Jan, Całun Turyński, Instytut Wydawniczy Pax, 1983.

45. Trwali na modlitwie z Maryją, zebrała i oprac. Weronika Jasnowska, Wydawnictwo Michaelinum, Warszawa 1984.

46. Zaleska Katarzyna, Modlitwa i obraz, średniowieczna ikonografia różańcowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1994.

PRZYPISY

(1) Insegnamenti di Giovanni Paolo II, i (1978), s. 75–76.↵

(2) Jan Paweł II, List Apostolski Rosarium Virginis Mariae, Wydawnictwo M, Kraków 2002, s. 5.↵

(3) Tamże, s. 6.↵

(4) Tamże, s. 11.↵

(5) Tamże, s. 15.↵

(6) Tamże, s. 15.↵

(7) Tamże, s. 15.↵

(8) Tamże, s. 16–17.↵

(9) Tamże s. 17.↵

(10) Tamże, s. 19.↵

(11) Tamże s. 20.↵

(12) Tamże, s. 22.↵

(13) Tamże s. 22.↵

(14) Tamże, s. 25.↵

(15) Tamże, s. 27.↵

(16) Więcej na temat wersetu z Ps 70 zob: Rainer Scherschel, Różaniec – modlitwą Jezusową Zachodu, W drodze, Poznań1988, s. 41–45.↵

(17) Jan Paweł II, dz. cyt. s. 47–48.↵

(18) Tamże, s. 48–49.↵

(19) Tamże, s. 49–50.↵

(20) Tamże, s. 43.↵

(21) Tamże s. 30.↵

(22) Tamże s. 52–53.↵

(23) O mój Jezu, przebacz nam nasze grzechy, zachowaj nas od ognia piekielnego, zaprowadź wszystkie dusze do nieba i pomóż szczególnie tym, którzy najbardziej potrzebują Twojego miłosierdzia..↵

(24) Tamże, s. 53–54.↵

(25) Tamże, s. 54–55.↵

(26) Tamże, s. 57–58.↵

(27) Tamże s. 65–67.↵

(28) Zob. Innocenzo Gargano, Lectio divina do Ewangelii św. Łukasza (1), Wydawnictwo Księży Sercanów, Kraków 2001, s. 48–49.↵

(29) Tamże, s. 54.↵

(30) Zob. Wj 40,34n.↵

(31) Zob. Ks. Henri Caffarel, Weź do siebie Maryję, twą małżonkę, Wydawnictwo M, Kraków 1997, s. 36–38.↵

(32) Pwt 22,22n; zob. I. Gargano, dz. cyt. s. 52.↵

(33) Zob. Innocenzo Gargano, Lectio divina do Ewangelii św. Mateusza, dz. cyt., s. 48–52.↵

(34) Rz 4,18.↵

(35) Zob. Jan Paweł II, Encyklika Redemptoris Mater, Rzym 1987.↵

(36) Zob. Ks. Henri Caffarel, dz. cyt.,s. 50–51.↵

(37) Zob. Thomas Philippe, Mądrość różańca, Wydawnictwo M, Kraków 2002, s. 103.↵

(38) Mistrz Eckhart, Kazania,, przełożył W. Szymona OP, W drodze, Poznań 1986, s. 191.↵

(39) Zob. Brat Efraim, Jezus Żyd praktykujący, Wydawnictwo M, Kraków 1994, s. 35–36.↵

(40) Zob. Katolicki komentarz biblijny, red. wyd. polskiego ks. W. Chrostowski, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 2001, s. 1048.↵

(41) Pwt 16,16.↵

(42) Zob. Brat Efraim, dz. cyt., 45–47; ks. Henri Caffarel, dz. cyt.,s. 99.↵

(43) Zob. Encyklopedia Biblii, praca zbior. pod red. Pata Alexandra, Świat Książki, Warszawa 1997, s. 120.↵

(44) Zob. Ks. Henri Caffarel, dz. cyt., s. 100.↵

(45) Zob. Ks. Andrzej Banaszek, Wybrane zagadnienia z teologii Nowego Testamentu, Ewangelie synoptyczne, Ewangelia św. Łukasza, Warszawa 1996, s. 45.↵

(46) Zob. Brat Efraim, dz. cyt., s. 73.↵

(47) Zob. Anselm Grun, Jezus – droga do wolności, Wydawnictwo Znak, Kraków 2003. s. 32–33.↵

(48) Opis wesela w Izraelu – zob. Encyklopedia biblijna, praca zbior. pod red. Paula J. Achtemeiera, wyd. „Vocatio“ i „Adam“, s.1202–1203, Warszawa 1999; także Ks. Henri Caffarel, dz. cyt., s. 42–44.↵

(49) Zob. Mt 9,14; Mk 2,19; Łk 5,34.↵

(50) Zob. Jean Lafrance, Modlitwa z Maryją, Matką Jezusa, Wydawnictwo WAM, Kraków 1998, s. 240.↵

(51) Zob. Wilfrid Stinissen OCD, Powiedz im o Maryi, W drodze, Poznań 2001, s. 64–66.↵

(52) Zob. Jean Lafrance, dz. cyt., s. 241.↵

(53) Anselm Grun, Jezus – brama do życia, Wydawnictwo Znak, Kraków 2002, s. 48–49.↵

(54) Zob. Jean Lafrance, dz. cyt. s. 241.↵

(55) Zob. Wilfrid Stinissen OCD, dz. cyt., s. 69–70.↵

(56) Tamże, s. 63.↵

(57) Zob. Anselm Grun, Jezus – droga do wolności, Wydawnictwo Znak, Kraków 2003, s. 35.↵

(58) Zob. Raniero Cantalamessa, Zarzućcie sieci, Wyd. św. Antoniego, Wrocław 2002, s. 218–220.↵

(59) Zob. Maciej Bielawski, Blask ikon, Wyd. Homini, Kraków 2005, s. 69.↵

(60) Zob. „Karmię was tym, czym sam żyję”, seria Ojcowie żywi, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 1982, s. 354.↵

(61) Zob. Raniero Cantalamessa, Tajemnica Przemienienia, Wyd. Salwator, Kraków 2002, s. 20.↵

(62) Tamże s. 30.↵

(63) Tamże s. 33.↵

(64) „Karmię was tym, czym sam żyję”, Ojcowie Kościoła komentują ewangelie niedzielne roku A, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 1978, s. 61.↵

(65) Zob. Eloi Leclerc, Ukryte królestwo, W drodze, Poznań 2004, s. 184.↵

(66) Zob. Hugolin Langkammer OFM, Passio Domini nostri Jesu Christi, Nowy Testament o męce i śmierci Jezusa, Wyd. św. Antoniego, Wrocław 1994, s. 40↵

(67) Zob. Ks. Andrzej Banaszek, Wybrane zagadnienia z teologii Nowego Testamentu, Ewangelia św. Marka, Warszawa 1996, s. 59.↵

(68) Zob. Alessandro Pronzato, Niewygodne ewangelie, W drodze, Poznań 1990, s. 272.↵

(69) Zob. H. Langkammer, dz. cyt., s. 52.↵

(70) Zob. Eloi Leclerc, dz. cyt.,, s. 192.↵

(71) Zo. H. Langkammer, dz. cyt., s. 69.↵

(72) Zob. Jan Wilson, Całun Turyński, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1983, s. 42–43.↵

(73) Św..Alfons Maria de Liguori, Medytacje pasyjne, Homo Dei, Kraków 1998, s. 115–117. ,↵

(74) Zob. Wacław Oszajca, Szymon Cyrenejczyk pomaga nieść krzyż Jezusowi, w: Droga krzyżowa, pod. red Jana L. Śpiewaka, Wyd. Michalineum, Kraków, Warszawa-Struga 1985, s. 32– 40.↵

(75) Tomasz à Kempis, O naśladowaniu Chrystusa,, Wyd. św. Krzyża, Opole 1960.↵

(76) Zob. Ks. Edward Staniek, Kazania pasyjne, Wydawnictwo M, Kraków 2003, s. 155–158.↵

(77) Zob. Ilustrowany przewodnik po Biblii, Reader’s Digest, Warszawa 2003, s. 261.↵

(78) Alessandro Pronzato, dz. cyt.,, s. 281.↵

(79) Thomas Philippe, dz. cyt., s. 184.↵

(80) Ks. Edward Staniek, dz. cyt.,, s. 165.↵

(81) Zob. „Karmię was tym, czym sam żyję”, dz. cyt.,, tom IV, s. 225.↵

(82) Zob. Carlo Maria Martini, Ludu mój, wyjdź z Egiptu, Wydawnictwo WAM, Kraków 1989, s. 94.↵

(83) Zob. Ks. Edward Staniek, Ewangelia dziś, Rok A, Oficyna Wydawnicza BARBARA, Kraków 1992, s. 96– 97.↵

(84) Zob. Brat Efraim, dz. cyt.,, s. 350–376 ).↵

(85) Zob. Wj 3,2; 14,20.24; 1 Krl 18,28.↵

(86) Pius XII, Konstytucja apostolska Munificentissimus Deus, w: Breviarium fidei, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1997, s. 278.↵

(87) Więcej na ten temat: Franz Courth, Peter Neuner, Mariologia – Maryja, Matka Chrystusa, w: Podręcznik teologii dogmatycznej, pod red. Wolfganga Beinerta, Wydawnictwo M, Kraków 1999, s. 167–193.↵

(88) Wilfrid Stinissen OCD, dz. cyt.,, s. 88–90.↵

(89) Św. Teresa od Dzieciątka Jezus, Pisma, tom II, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 1971, s. 471.↵

(90) Konstytucja dogmatyczna o Kościele nr 59, w: Sobór Watykański II, konstytucje, dekrety, deklaracje, Wydawnictwo Pallottinum1967, s. 247–248.↵

(91) Jan Paweł II, Rzym 1 V 1979, w: Trwali na modlitwie z Maryją, zebrała i oprac. Weronika Jasnowska, Wydawnictwo Michalineum, Warszawa 1984, s. 201.↵

(92) Kard. Leon-Joseph Suenens, Kim jest Ona? Synteza mariologii, Wydawnictwo Księży Marianów, Warszawa 1988, s. 89.↵

(93) Modlitwa św. Bernarda.↵

(94) Św. German z Konstantynopola, w: „Karmię was tym, czym sam żyję”, dz. cyt., s. 377.↵